Dlaczego ludzie nie widzą najbardziej fundamentalnych zagrożeń dla przyszłości?

Podstawowy cel głębokich zmian, jakie obecnie zachodzą na świecie, jest w gruncie rzeczy prosty. Chodzi o odblokowanie rozwoju człowieka, by zatrzymać destrukcyjny trend szybko rozwijający się w społeczeń­stwach. Jednak gdy przychodzi do konkretnych działań, ludzie nic nie zmieniają. Mało kto w ogóle zadaje pytanie, dlaczego nikt nie chce z tym nic zrobić, chociaż jest ono niezwykle ważne

To, że dotych­cza­so­wy świat upa­da, naj­bar­dziej widać po zapa­ści gospo­dar­czej, jaka doko­na­ła się nawet w kra­jach, któ­rych fun­da­men­ty wyda­wa­ły się dotych­czas wzor­co­wo sta­bil­ne – jak Niem­cy czy Fran­cja. Rów­nie wyraź­nie wska­zu­je na to spa­dek pozio­mu życia, a tak­że słab­nię­cie ame­ry­kań­skie­go super­mo­car­stwa. Koron­nym dowo­dem jest jed­nak wzrost w spo­łe­czeń­stwach licz­by osób o tok­sycz­nych cechach tzw. ciem­nej tetra­dy, łączą­cej cechy nar­cy­zmu, makia­we­li­zmu, psy­cho­pa­tii i sady­zmu. Takie posta­wy z pie­kła rodem są wręcz pro­mo­wa­ne, co ewi­dent­nie zwia­stu­je cywi­li­za­cyj­ną kata­stro­fę. Dla­cze­go Ame­ry­ka­nom tak trud­no jest zauwa­żyć kore­la­cję mię­dzy anal­fa­be­ty­zmem pra­wie poło­wy czwarto­klasistów [bada­nia poka­zu­ją, że ok. 40% uczniów czwar­tej kla­sy nie osią­ga pozio­mu bie­gło­ści w czy­ta­niu lub czy­ta poni­żej pozio­mu uzna­wa­ne­go za wystar­cza­ją­cy – przyp. red.] a ich przy­szło­ścią? Co w tym jest trud­ne­go do zrozumienia?

A jed­nak… Gdy na moich zaję­ciach z dzieć­mi poja­wia­ły się w roz­mo­wach takie tema­ty, nie widzia­łem istot­nych blo­kad u dzie­się­cio­lat­ków. Jeden z nich nawet stwier­dził, jak­by odczy­tu­jąc nie­po­sta­wio­ną tezę, że dzie­ci mają więk­sze wej­rze­nie w sie­bie niż doro­śli.

PRZECZYTAJ TAKŻE

Po drugiej stronie przypadku

Efekt staruszki

Dla­cze­go to wszyst­ko się dzie­je? Odpo­wie­dzi jest wie­le. Przede wszyst­kim taka, że jest to pro­blem psy­cho­lo­gicz­ny, gdyż ludzie dążą­cy do posta­wie­nia na gło­wie obec­ne­go rozu­mie­nia edu­ka­cji czy wycho­wa­nia musie­li­by naj­pierw uznać, że szli fał­szy­wą dro­gą. Tym­cza­sem to nie tyl­ko wyma­ga­ło­by od nich wej­rze­nia w sie­bie – bar­dzo trud­ne­go zwłasz­cza dla nie­świa­do­me­go czło­wie­ka – ale też zakwe­stio­no­wa­nia wła­sne­go wize­run­ku. Co zawsze uru­cha­mia mecha­nizm obron­ny i dopusz­cza do gło­su nie­czytelny dla oso­by nie­świa­do­mej, względ­nie podej­rza­ny pogląd doty­czą­cy potrze­by roz­wo­ju wła­snej świadomości.

Nie pisał­bym o tym, gdy­by nie real­na groź­ba, że więk­szość reak­cji na szo­ki wyni­ka­ją­ce z nad­cho­dzą­cych wyda­rzeń będzie led­wie pozor­na, a więc mało sku­tecz­na. Ukie­run­ko­wa­na bar­dziej na popra­wę włas­nej samo­oce­ny niż na napra­wia­nie cze­go­kol­wiek. Ludziom trud­no jest roz­po­znać ogra­ni­cze­nia wła­snej per­cep­cji, bo to ozna­cza zawsze kon­flikt wewnętrz­ny, dla­te­go kon­fron­ta­cja z praw­dą o sobie będzie bar­dzo waż­nym skład­ni­kiem zacho­dzą­cych zmian, poten­cjal­nie destruk­cyj­nym dla ludzi zamknię­tych na pozna­nie. Jak pod­su­mo­wał to psy­cho­log Ulric Neisser:1

Struk­tu­ry poznaw­cze wyma­ga­ne, by zobaczyć, to sche­ma­ty opar­te na z góry przyj­mo­wa­nych ocze­ki­wa­niach, przy­go­to­wu­ją­ce odbior­cę, by zaak­cep­to­wał informacje pew­ne­go rodza­ju, zamiast innych – tym samym ste­ru­ją­ce pro­ce­sem patrze­nia. Ponie­waż może­my widzieć tyl­ko to, na co wie­my, jak patrzeć, to wła­śnie te sche­ma­ty (…) deter­mi­nu­ją per­cep­cję. (…) Infor­ma­cje już posia­da­ne okre­śla­ją, co wybierzemy.

Co do wspo­mnia­nej groź­by mani­fe­sto­wa­nia reak­cji pozor­nych na fun­da­men­tal­ne wyzwa­nia nad­cho­dzą­cych kon­fron­ta­cji z praw­da­mi, bar­dzo dobrą ana­lo­gię dostrze­gam w ana­li­zie psy­cho­lo­gicz­nej kobiet wyko­rzy­stu­ją­cych sek­su­al­nie dzie­ci, któ­re pró­bu­ją dać sobie radę z wła­snym postę­po­wa­niem nie do przy­ję­cia. To porów­na­nie bynaj­mniej nie jest tak odle­głe, jak moż­na by sądzić, a od zmia­ny nasta­wie­nia do naj­młod­szych w wyni­ku prze­mian zale­ży dal­szy los cywilizacji:2

Dla kobiet wyko­rzy­stu­ją­cych dzie­ci przyj­mo­wa­nie chrze­ści­jań­skiej dro­gi może wyda­wać się natych­mia­sto­wym przej­ściem do nowe­go życia i roz­wią­zy­wać wie­le pro­ble­mów zwią­za­nych z byciem zna­ną prze­stęp­czy­nią oraz neu­tra­li­zo­wać wie­le napięć. Z ich punk­tu widze­nia, naj­bar­dziej istot­ną funk­cją, jaką reli­gia reali­zu­je, jest danie dro­gi życio­wej, któ­ra zda­je się być dia­me­tral­nym prze­ci­wień­stwem dotych­cza­so­wej egzy­sten­cji, ale w któ­rej napraw­dę zmie­ni­ły one bar­dzo nie­wie­le. (…) Naj­bar­dziej atrak­cyj­ny­mi cecha­mi dla takich prze­stęp­czyń są moty­wy wyba­cze­nia, odro­dze­nia i akcep­ta­cji. Poprzez pro­sze­nie o wyba­cze­nie, kobie­ta taka może przy­pi­sać wyko­rzy­sty­wa­nie dzie­ci „grzesz­ne­mu Ja”, teraz odrzu­co­ne­mu poprzez „odro­dzenie” jako chrze­ści­jan­ka. Gdy popeł­nia­ła prze­stęp­stwa, sto­so­wa­ła ona znie­kształ­ce­nia poznaw­cze, by przy­pi­sać winę dziec­ku, part­ne­ro­wi albo inne­mu czyn­ni­ko­wi zew­nętrznemu. Teraz prze­rzu­ca swe dzia­ła­nia na „grzesz­ne Ja”. Tym samym nie trak­tu­je tego zacho­wa­nia jako swo­je­go i nie bie­rze odpo­wie­dzial­no­ści za nie”.

Jest to pew­ną ilu­stra­cją pro­ble­mów cze­ka­ją­cych ludzi ucie­ka­ją­cych w róż­ne rze­czy­wi­sto­ści zastęp­cze, w wyni­ku kon­fron­ta­cji z róż­ny­mi praw­da­mi o sobie.

Źró­dła cytatów:

1. U. Neis­ser, Cogni­tion and Reali­ty: Prin­ci­ples and Impli­ca­tions of Cogni­ti­ve Psy­cho­lo­gy, W.H Fre­eman /Times Books/ Hen­ry Holt & Co 1976.

2. Women who sexu­al­ly abu­se chil­dren: from rese­arch to cli­ni­cal prac­ti­ce. By Jacqui Sara­djian in asso­cia­tion with Hel­ga Hanks. Wiley Series in Child Care and Pro­tec­tion, Wiley, Chi­che­ster, Decem­ber 1996, 286 pp.