Erich von Däniken (1935−2026)

10 stycznia 2026 r. podano informację o śmierci w wieku 90 lat legendarnego szwajcarskiego pisarza, orędownika hipotezy o tzw. starożytnych astronautach i ich wpływie na rozwój ludzkości oraz cywilizacji na Ziemi Ericha von Dänikena. Przez dekady był on autorem równie popularnym, co kontrowersyjnym. W ostatnich kilkunastu latach przeżywał renesans zainteresowania swoją twórczością, głównie dzięki serialowi dokumentalnemu (według niektórych quasi-dokumentalnemu) Ancient Aliens (Starożytni kosmici), w którym pojawiał się jako gość.

Pisarz uro­dził się w 1935 r. w reli­gij­nej rodzi­nie. Uczęsz­czał do szko­ły pro­wa­dzo­nej przez jezu­itów i – jak przy­zna­wał – to kry­ty­ka Biblii oraz wro­dzo­ny brak poko­ry spra­wi­ły, że zaczął inte­re­so­wać się histo­rią sta­ro­żyt­ną, arche­olo­gią, a tak­że – z cza­sem – hipo­te­zą o pale­oastro­nau­tach. Wbrew temu, co się nie­kie­dy pisze, nie był on jed­nak pomy­sło­daw­cą ani ojcem kon­cep­cji o bogach z Kosmo­su. Roz­wa­ża­nia na ten temat snu­li przed nim inni auto­rzy, a jeden z nich, Robert Char­ro­ux pozwał nawet Däni­ke­na za zbyt śmia­łe inspi­ro­wa­nie się jego książ­ką i… wygrał przed sądem. Podej­rze­nia o pla­giat doty­czy­ły Wspo­mnień z przy­szło­ści – książ­ki w świe­cie anglo­ję­zycz­nym zna­nej pod tytu­łem Cha­riots of Gods? (Rydwa­ny bogów?). Choć przy­nio­sła ona Szwaj­ca­ro­wi naj­więk­szą sła­wę, była też naj­bar­dziej pro­ble­ma­tycz­na. Nie dość, że nie­wie­le na niej zaro­bił, to dodat­ko­wo prze­szła ona sil­ną korek­tę Wil­hel­ma Uter­man­na, dzien­ni­ka­rza, publi­cy­sty, a w prze­szło­ści aktyw­ne­go nazi­sty, uzna­wa­ne­go za ojca suk­ce­su Däni­ke­na i spraw­cę jego wypły­nię­cia na mię­dzy­na­ro­do­we wody.

Epi­zo­dem czę­sto wspo­mi­na­nym w bio­gra­fii szwaj­car­skie­go pisa­rza jest rów­nież jego pobyt w wię­zie­niu za oszu­stwo, fał­szer­stwo i defrau­da­cję, któ­rych miał się dopu­ścić jako kie­row­nik hote­lu. Po latach tłu­ma­czył, że potrze­bo­wał pie­nię­dzy na wypra­wy badaw­cze, ale sąd – jeże­li wie­rzyć prze­ciw­ni­kom Däni­ke­na – usta­lił coś inne­go. To wła­śnie w wię­zie­niu napi­sał swo­ją dru­gą książ­kę, któ­ra ugrun­to­wa­ła jego pozy­cję w świe­cie lite­ra­tu­ry i popkul­tu­ry. Nie był on bowiem tyl­ko lite­ra­tem, któ­ry osten­ta­cyj­nie prze­ciw­sta­wia się aka­de­mic­kim auto­ry­te­tom, twier­dząc, że bogo­wie z Kosmo­su odwie­dzi­li nasza pla­ne­tę i jeste­śmy ich dzieć­mi. Podró­żo­wał po świe­cie, szu­ka­jąc wspar­cia swo­ich hipo­tez, a tak­że wystę­po­wał i kon­sul­to­wał seria­le doku­men­tal­ne, na dłu­go przed poja­wie­niem się Ancient Aliens. W latach 70. XX w. były okre­sy, w któ­rych co roku wyda­wał książ­kę. Cie­szą się one zain­te­re­so­wa­niem, choć prze­ciw­ni­cy zwra­ca­ją uwa­gę na swo­bod­ne podej­ście do fak­tów oraz powta­rzal­ność wąt­ków. Zarzu­ty nauko­we wobec pisa­rza to osob­na kwe­stia, cze­go dowo­dzi fakt powsta­nia na ten temat mnó­stwa opra­co­wań, np. Anty­Däni­ken Woj­cie­cha Miche­ry. Dla wie­lu osób do dziś Däni­ken, kucharz z wykształ­ce­nia, pozo­sta­je sym­bo­lem anty­nau­ko­we­go podej­ścia do histo­rii cywi­li­za­cji i religii.

PRZECZYTAJ TAKŻE

Odszedł, ale nie umarł

Helena Wilda-Kowalska (06.01.1933 – 30.08.2025)

Jemu jed­nak nie­zbyt to prze­szka­dza­ło – ba, na kon­fron­ta­cji z aka­de­mi­ka­mi robił rekla­mę swo­ich publi­ka­cji. Nie zawsze jed­nak przy­świe­ca­ła mu szczę­śli­wa gwiaz­da. Mię­dzy inny­mi, gdy w 2003 r. z ini­cja­ty­wy pisa­rza zapro­jek­to­wa­no i otwar­to w Inter­la­ken park roz­ryw­ki pro­pa­gu­ją­cy jego poglą­dy, z kil­ko­ma eks­po­zy­cja­mi zwią­za­ny­mi z wpły­wem cywi­li­za­cji z Kosmo­su na roz­wój cywi­li­za­cji ziem­skiej. Miej­sce to, uwa­ża­ne przez naukow­ców za kul­tu­ro­wy Czar­no­byl, szyb­ko splaj­to­wa­ło. Oka­za­ło się, że nie przy­cią­ga­ło gości, co dla Däni­ke­na, miesz­kań­ca mia­sta, sta­no­wi­ło to cios wize­run­ko­wy. Ratu­je go wów­czas serial Ancient Aliens. Miał skła­dać się pier­wot­nie z kil­ku odcin­ków, obec­nie liczy ich ok. 270 i dopro­wa­dził do ponow­ne­go zain­te­re­so­wa­nia tema­ty­ką, w któ­rej pisarz grał pierw­sze skrzyp­ce. Nie­sio­ny tą falą, dotarł do koń­ca życia, obfi­tu­ją­ce­go w kon­tro­wer­sje, wzlo­ty i upadki.

Däni­ken czę­sto poja­wiał się z wykła­da­mi i odczy­ta­mi (tak­że w Pol­sce). Jego książ­ki sprze­da­no w licz­bie kil­ku­dzie­się­ciu milio­nów (czę­sto mówi się o ok. 70 mln) i prze­tłu­ma­czo­no na 32 języ­ki. W jed­nej z ostat­nich pt. Bogo­wie nigdy nas nie opu­ści­li autor pró­bu­je połą­czyć pale­oastro­nau­ty­kę z aktyw­no­ścią Obcych w posta­ci spo­tkań z UFO, z czym swe­go cza­su nie chciał być łączo­ny. Uznał w niej, że bogo­wie z gwiazd nigdy nas nie opu­ści­li, obser­wu­ją ludz­kość, ale nie chcą otwar­te­go kon­tak­tu, któ­ry mógł­by zachwiać deli­kat­nym porząd­kiem na Zie­mi, dopro­wa­dza­jąc np. do upad­ku reli­gii czy nie­po­ko­jów spo­łecz­nych. Z bra­ku jed­nej kon­kret­nej pla­ne­tar­nej repre­zen­ta­cji, Obcy wolą mil­czeć niż kon­tak­to­wać się z moż­ny­mi tego świa­ta, zapa­trzo­ny­mi wyłącz­nie w czu­bek wła­sne­go nosa.