Nieznana bohaterka – lekarz czasów wojny

Poruszony w lutowym numerze NŚ temat upustu krwi postanowiłem wzbogacić czymś naprawdę poruszającym, a nadto wyjętym z prawdziwych losów naszej ojczyzny.

Dzia­ło się to w ostat­nich mie­sią­cach roku 1944 i na począt­ku kolej­ne­go. W War­sza­wie w paź­dzier­ni­ku upa­dło Powsta­nie, a nasza kil­ku­oso­bo­wa rodzi­na znaj­do­wa­ła się jesz­cze na tzw. let­nia­kach w Józe­fo­wie koło Otwoc­ka, gdzie moja mama, lekarz pedia­tra, noca­mi opa­try­wa­ła i szy­ła rany par­ty­zan­tów z AK. Jej brat oraz mój dzia­dek wal­czy­li i zgi­nę­li w Powsta­niu. Poja­wie­niu się Armii Czer­wo­nej i wypar­ciu Niem­ców z Pod­la­sia towa­rzy­szy­ły krwa­we wal­ki czoł­gów, któ­rych byli­śmy świad­ka­mi nad Mie­nią, dopły­wem Świ­dra. Rosyj­ski gene­rał, dowie­dziaw­szy się, że mama jest leka­rzem, zor­ga­ni­zo­wał kon­ną kibit­kę, któ­rą dostar­czył nas do Miń­ska Mazo­wiec­kie­go. Stam­tąd, za zło­ty meda­lik z Mat­ką Boską i łań­cusz­kiem, rosyj­ski woj­sko­wy patrol prze­wiózł nas cię­ża­rów­ką do Sie­dlec, mia­stecz­ka, z któ­re­go wywo­dził się mój tata i jego szla­chec­ka rodzi­na her­bu Praw­dzic.

Ten skró­to­wy opis niech będzie wstę­pem do opo­wie­ści o mojej mamie i jej meto­dzie rato­wa­nia życia dzie­ciom za pomo­cą trans­fe­ru krwi.

PRZECZYTAJ TAKŻE

Piotr Lebiedziński – zapomniany geniusz i badacz metapsychiki (1860−1934)

Granice rzeczywistości

W Sie­dl­cach zgło­si­ła się ona jako lekarz do for­mu­ją­cej się Mili­cji Oby­wa­tel­skiej, nim zor­ga­ni­zo­wa­no służ­bę zdro­wia w mie­ście. Nie­du­żą sal­kę od ścia­ny do ścia­ny wypeł­nia­li rodzi­ce z mały­mi dzieć­mi, cze­ka­jąc na mami­ną pomoc. Wkrót­ce mama mia­ła tu doświad­czyć maso­we­go umie­ra­nia dzie­siąt­ków sie­dlec­kich i oko­licz­nych malu­chów. Dawa­ły znać o sobie woj­na, głód i infek­cje, nie­rzad­ko śmier­tel­ne bez aptek i leków. Jedy­nym posia­da­nym lekar­skim narzę­dziem mojej mamy była sta­ro­mod­na szkla­na strzy­kaw­ka, pod­ręcz­ny ste­ry­li­za­tor oraz zapas igieł hipo­der­micz­nych¹Wyna­le­zio­ne w XIX w. igły hipo­der­micz­ne – pod­skór­ne – to wyspe­cja­li­zo­wa­ne igły medycz­ne zapro­jek­to­wa­ne do okre­ślo­nych celów medycz­nych. Są puste, aby umoż­li­wić wstrzyk­nię­cie lub wyco­fa­nie pły­nów lub leków. Ich czu­bek jest ostry i wska­za­ny na prze­bi­cie skó­ry i tka­nek leżą­cych u pod­staw z mini­mal­nym bólem lub dys­kom­for­tem pod­czas zabie­gów medycz­nych.. Pra­cu­jąc, nie roz­sta­wa­ła się ze sterylizatorem.

Moja uro­dzo­na w War­sza­wie mama, jesz­cze przed woj­ną i w cza­sie woj­ny, aż do wybu­chu Powsta­nia War­szaw­skie­go, pra­co­wa­ła jako lekarz w Kli­ni­ce Cho­rób Dzie­cię­cych przy ul. Litew­skiej, gdzie była asy­stent­ką kie­ru­ją­ce­go kli­ni­ką prof. Mie­czy­sła­wa Micha­ło­wi­cza i prof. Raj­mun­da Barań­skie­go. Zetknę­ła się tam z zabie­giem fle­bo­to­mii nowe­go nauko­we­go typu. To nie był zabieg medycz­ny sto­so­wa­ny w Pol­sce w cza­sie woj­ny. Mama, kie­ru­jąc się przy­się­gą grec­kich sta­ro­żyt­nych esku­la­pów, roz­po­czę­ła pobie­rać krew żyl­ną dzie­ci, wstrzy­ku­jąc ją następ­nie dopo­ślad­ko­wo – mogę nie­mal iść o zakład, iż dzia­ło się to na prze­ło­mie lat 1944/1945. Jedy­ny taki przy­pa­dek w kra­ju. Dok­tor Maria Bie­guń­ska, pry­mu­ska pen­sji Pani Wołow­skiej w War­sza­wie i dok­tor medy­cy­ny z dyplo­mem War­szaw­skie­go Uniwersy­tetu w ten spo­sób sta­ła się cichym pol­skim Pasteu­rem odkryw­cą, leka­rzem cza­sów woj­ny. Tym­cza­sem w sie­dlec­kim szpi­ta­lu nie ma nawet pamiąt­ko­wej tablicz­ki z jej imie­niem. Dzię­ki prze­szcze­pom krwi licz­ba zgo­nów dzie­ci zna­czą­co się zmniej­szy­ła. Mama wyje­cha­ła z Sie­dlec w 1948 r. i po krót­kiej pra­cy we Wło­cław­ku zos­tała ordy­na­to­rem oddzia­łu pedia­trii w szpi­ta­lu w Socha­cze­wie, nie­da­le­ko War­sza­wy. To mia­stecz­ko przez 10 kolej­nych lat sta­ło się domem naszej rodzi­ny. Zmar­ła na wylew krwi do mózgu w 1962 r. w wie­ku zale­d­wie 54 lat.

Czy­tel­nik tego wspo­mnie­nia cie­kaw jest z pew­no­ścią tajem­ni­cy towa­rzy­szą­cej prze­szcze­po­wi krwi z żyły do poślad­ka. Po woj­nie sta­ran­nie prze­ba­da­no ten pro­ces, wykry­wa­jąc przy­czy­nę suk­ce­su – komór­ki macie­rzy­ste. To one pomo­gły zagro­żo­nym cho­ro­ba­mi dzie­ciom z Sie­dlec i oko­lic. Cóż, tego mama jesz­cze w roku 1945 nie wie­dzia­ła. Jed­nak, to co się liczy, to bez­gra­nicz­ne prze­świad­cze­nie, iż czy­ni­ła dobro, ratu­jąc ludz­kie życie.

Byłem już stu­den­tem uni­wer­sy­te­tu, kie­dy prof. Raj­mund Barań­ski²Dr Raj­mund Barań­ski (1894−1971), lekarz pedia­tra, jako kapi­tan rezer­wy brał udział w Powsta­niu War­szaw­skim w oddzia­le Bak­cyl. Od lat 30. XX w. pra­co­wał jako adiunkt w Kli­ni­ce Cho­rób Dzie­cię­cych (ul. Litew­ska 16) w War­sza­wie, kie­ro­wa­nej przez prof. Mie­czy­sła­wa Micha­ło­wi­cza., mini­ster zdro­wia (1956–1960) oraz mini­ster zdro­wia i opie­ki spo­łecz­nej (1961), nazwał moją mamę jed­nym z naj­bar­dziej uta­len­to­wa­nych leka­rzy w kra­ju. Tego też nasze mini­ste­rial­ne wła­dze na Mio­do­wej nie pamiętają.

Mama zosta­ła pocho­wa­na na Cmen­ta­rzu Powąz­kow­skim, obok swo­je­go dziad­ka Leopol­da Kró­li­kow­skie­go, Pozna­nia­ka i Sybi­ra­ka, powstań­ca 1863 r. Tak to dobre pol­skie geny spo­czy­wa­ją w poko­ju i ciszy naszych cmen­ta­rzy. Zmów­my za nich zdrowaśkę.

Przypisy

• 1
  Wyna­le­zio­ne w XIX w. igły hipo­der­micz­ne – pod­skór­ne – to wyspe­cja­li­zo­wa­ne igły medycz­ne zapro­jek­to­wa­ne do okre­ślo­nych celów medycz­nych. Są puste, aby umoż­li­wić wstrzyk­nię­cie lub wyco­fa­nie pły­nów lub leków. Ich czu­bek jest ostry i wska­za­ny na prze­bi­cie skó­ry i tka­nek leżą­cych u pod­staw z mini­mal­nym bólem lub dys­kom­for­tem pod­czas zabie­gów medycznych.
• 2
  Dr Raj­mund Barań­ski (1894−1971), lekarz pedia­tra, jako kapi­tan rezer­wy brał udział w Powsta­niu War­szaw­skim w oddzia­le Bak­cyl. Od lat 30. XX w. pra­co­wał jako adiunkt w Kli­ni­ce Cho­rób Dzie­cię­cych (ul. Litew­ska 16) w War­sza­wie, kie­ro­wa­nej przez prof. Mie­czy­sła­wa Michałowicza.