Kiedy ósemka traci pion: rzecz o nieskończoności

– Lustra mieszczą w sobie nieskończoność. A nieskończoność mieści w sobie więcej, niż można by przypuszczać. Na przykład wszystko – napisał Terry Pratchett, genialny pisarz fantasy. Nieskończo­ność, bezgraniczna i bezkresna, była przez stulecia mocno eksploatowana przez marzycieli, filozofów, ludzi pióra

Dziś wyda­je się nie wzbu­dzać więk­szych emo­cji. Nie nęci wyobraź­ni, rzad­ko też skła­nia do reflek­sji. Opra­wio­na w ramy bana­łu i prze­cięt­no­ści, stra­ci­ła swój boski atry­but. Powia­da­ją, że niczym łaska Pań­ska, nie­skoń­czo­na jest ludz­ka głu­po­ta, a bez­kre­sny Wszech­świat sta­no­wi zabu­rze­nie nie­skoń­cze­nie wiel­kiej, ponad­cza­so­wej i wie­lo­wy­mia­ro­wej pust­ki. Tyl­ko co my wła­ści­wie o tej nie­skoń­czo­no­ści wiemy?

Poten­cjal­na sta­je się czę­ścią naszej struk­tu­ry men­tal­nej na sto­sun­ko­wo wcze­snym eta­pie życia. Uści­śla­jąc, wią­że się z wro­dzo­ną potrze­bą myślo­we­go porząd­ko­wa­nia ota­cza­ją­cej nas rze­czy­wi­sto­ści, licze­niem przed­mio­tów, ale rów­nież z cyklicz­no­ścią pro­ce­sów będą­cych pokło­siem upły­wu umow­ne­go cza­su. Od stu­le­ci ten kon­strukt umy­słu pozo­sta­je sta­bil­ny, ponie­waż więk­szość ludzi nie ma wobec nie­go wygó­ro­wa­nych ocze­ki­wań. Nie­skoń­czo­ność tkwi w nas, nie czy­niąc więk­sze­go zamie­sza­nia, bar­dziej wpra­wia­jąc w rodzaj nie­szko­dli­wej zadu­my. W kon­tek­ście wiecz­no­ści mówi­my o Źró­dle Wszech­rze­czy, duszy, Brah­ma­nie, Wszech­świe­cie, cza­sie. Więk­szość z nas spo­tka­ła się z nie­skoń­czo­no­ścią w szko­le, zwłasz­cza na lek­cjach mate­ma­ty­ki i fizy­ki, nada­jąc nowy wymiar lite­rze N i sprowadzając

PRZECZYTAJ TAKŻE

O gnozie dawniej i dziś

Nawiedzona kamienica w Malborku

ósemkę do poziomu

(w mate­ma­ty­ce pod nazwą lem­ni­ska­ty), czy­niąc z niej for­mal­ny skrót. Zawdzię­cza­my go angiel­skie­mu uczo­ne­mu Joh­no­wi Lewiso­wi, któ­ry nie­skoń­czo­ność wpro­wa­dził na salo­ny nauki w 1655 r., umiesz­czając ją w swo­im dzie­le De Sec­tio­ni­bus Coni­cis.

Z lem­ni­ska­tą spo­ty­ka­my się na nie­któ­rych kar­tach Taro­ta, któ­re same w sobie two­rzą nie­skoń­czo­ne zna­ki, moż­li­wo­ści inter­pre­ta­cji i wie­lo­aspek­to­we arche­ty­py. W talii Rider-Waite’a wid­nie­je ona nad gło­wą Maga (kar­ta I), nawią­zu­jąc do bez­gra­nicz­nej mocy umy­słu oraz nie­ogra­ni­czo­ne­go poten­cja­łu two­rze­nia. W Wiel­kich Arka­nach dostrze­ga­my ją tak­że na kar­tach Mocy/Siły (kar­ta VIII), w małych nato­miast na blot­ce II Dena­ry, na któ­rej wid­nie­je wize­ru­nek kugla­rza żon­glu­ją­ce­go dwie­ma mone­ta­mi w pętli nieskończoności.

Powszech­nie zna­nym wizu­al­nym wyobra­że­niem nie­skoń­czo­no­ści jest też koło. Czło­wiek się­gał po ten uni­wer­sal­ny znak od zara­nia dzie­jów. Odnaj­du­je­my go w róż­nych kul­tu­rach i reli­giach. Jego dosko­na­ła syme­tria, pro­por­cje, brak okre­ślo­ne­go kie­run­ku, czy­nią go potęż­nym narzę­dziem wyra­zu dla róż­nych idei i war­to­ści. Sym­bo­li­zu­je dosko­na­łość, cią­głość, odro­dze­nie, cykl życia, wiecz­ność i nie­skoń­czo­ność. Z upodo­ba­niem wyko­rzy­sty­wa­li je sta­ro­żyt­ni Egip­cja­nie, kodu­jąc w nim solar­ny sym­bol boga Ra. W bud­dy­zmie Koło Dhar­my repre­zen­tu­je cykl naro­dzin i śmier­ci, dla wyznaw­ców nauk Jezu­sa wyra­ża ono Stwór­cę, jego dosko­na­łość, ponad­czasowość, wie­ku­istość. Koło jako krzy­wa bez począt­ku i koń­ca sta­no­wi dro­gę, któ­rą moż­na prze­mie­rzać nie­skoń­cze­nie, w nie­ogra­ni­czo­nym cza­sie. Per­fek­cję tej figu­ry łatwo dostrzec w natu­ral­nych zja­wi­skach czy obiek­tach, np. w kształ­cie księ­ży­ca czy kół na wodzie roz­cho­dzą­cych się pod wpły­wem wrzu­co­ne­go kamyka.