Piotr Lebiedziński – zapomniany geniusz i badacz metapsychiki (1860−1934)

Był wynalazcą i konstruktorem w dziedzinie fotografii, pionierem światowej kinematografii, a także polskiego przemysłu fotochemicznego. Pasjonowały go tajemnicze zjawiska i naukowe eksperymenty z mediami. Jego życie to gotowy scenariusz na film!

Pod­czas kwe­ren­dy gene­alo­gicz­nej, w jed­nym z doku­men­tów natra­fi­łam na wzmian­kę o Pio­trze Lebie­dziń­skim. Uzna­łam, że war­to odświe­żyć wie­dzę o nim, wzbo­ga­co­ną o odna­le­zio­ne prze­ze mnie akty metry­kal­ne i infor­ma­cje z ówcze­snej prasy.

Przy­szedł na świat jako Piotr Ludwik Igna­cy 31 stycz­nia 1860 r. w drew­nia­nym dwor­ku, ozna­czo­nym nume­rem 19 w Sokół­ce¹. To malow­ni­cze mia­stecz­ko na Pod­la­siu znaj­do­wa­ło się wów­czas pod zabo­rem rosyj­skim. Przod­ko­wie boha­te­ra wywo­dzi­li się z drob­nej szlach­ty her­bu Łabędź. Jego rodzi­ca­mi byli lekarz powia­to­wy Anto­ni Win­cen­ty Raj­mund Lebie­dziń­ski i Ele­ono­ra z Szac­kich. Miał trzech star­szych bra­ci: Józe­fa, Lucju­sza i Wita­li­sa. Ojciec, uro­dzo­ny w 1821 r. w Cho­rosz­czy, ukoń­czył gim­na­zjum w Bia­łym­sto­ku, a potem stu­dia na Wydzia­le Lekar­skim Uni­wer­sy­te­tu Moskiew­skie­go. W cza­sie powsta­nia stycz­nio­we­go peł­nił funk­cję komen­dan­ta Sokół­ki, za co car­skie wła­dze zesła­ły go do Pen­zy nad Woł­gą. Mał­żon­ko­wie uzgod­ni­li, że poje­dzie tam sam, a żona z kil­ku­let­ni­mi wów­czas syna­mi pozo­sta­nie w domu pod opie­ką szwa­gra Kon­stan­te­go Lebie­dziń­skie­go. Na szczę­ście karą za udział w rebe­lii była pra­ca w rosyj­skiej pla­ców­ce lecz­ni­czej, a nie w kopal­ni czy przy wyrę­bie lasu.

PRZECZYTAJ TAKŻE

Granice rzeczywistości

Od wampiryzmu do komunizmu

Optyka i fotografia

Czte­ry lata póź­niej, po powro­cie ssy­łocz­ni­ka Anto­nie­go, rodzi­na prze­nio­sła się do War­sza­wy. Na utrzy­ma­nie domu i kształ­ce­nie synów męż­czy­zna zara­biał prak­ty­ką lekar­ską oraz aku­szer­ską. Z reklam w pra­sie wia­do­mo, że przyj­mo­wał w gabi­ne­cie przy ul. Świę­to­jer­skiej 1776 (obec. nr 22).

W tym cza­sie Piotr uczęsz­czał do Gim­na­zjum Real­ne­go. Mie­ści­ło się ono przy ul. Jezu­ic­kiej². Jego stu­dia che­micz­ne w reno­mo­wa­nym i kon­te­stu­ją­cym carat Insty­tu­cie Tech­no­lo­gicz­nym w Peters­bur­gu, gdzie zdo­był tytuł inże­nie­ra, zbie­gły się ze śmier­cią 64-let­nie­go ojca w 1884 r.

W trak­cie nauki, wraz ze szkol­nym kole­gą Karo­lem Łochow­skim, Piotr opra­co­wał nowa­tor­ski mikro­skop, sto­su­jąc soczew­kę para­bo­licz­ną oraz rucho­my blat. O kon­struk­cji z entu­zja­zmem dono­si­ły pol­sko­ję­zycz­ne gaze­ty, przy­wo­łu­jąc pozy­tyw­ną opi­nię prof. Wik­to­ra Szo­kal­skie­go – sła­wy ówcze­snej oku­li­sty­ki. Nie wia­do­mo jed­nak, czy wyna­la­zek pol­skich stu­den­tów tra­fił do produkcji.

Piotr inte­re­so­wał się tak­że foto­gra­fią: chęt­nie robił zdję­cia i brał udział w wysta­wach. Gdy po stu­diach wró­cił do War­sza­wy, w 1887 r. otwo­rzył ze wspól­ni­kiem, leka­rzem Alek­san­drem Karo­lim, skle­py z mate­ria­ła­mi i akce­so­ria­mi foto­gra­ficz­ny­mi przy Kra­kow­skim Przed­mie­ściu 65 oraz Nowym Świe­cie 46, a z cza­sem kolej­ny przy Mar­szał­kow­skiej 99. Wybór part­ne­ra biz­ne­so­we­go nie był przy­pad­ko­wy, gdyż ojciec wspól­ni­ka Alek­san­der Fran­ci­szek oraz dzia­dek Jan Edward Karo­li byli foto­gra­fa­mi, kon­struk­to­ra­mi i pro­pa­ga­to­ra­mi tej rewo­lu­cyj­nej wów­czas dzie­dzi­ny utrwa­la­nia rzeczywistości.

Rok póź­niej Piotr zało­żył pierw­szą w kra­ju wytwór­nię papie­rów foto­gra­ficz­nych ari­sto­ty­po­wych, w tym chlo­ro­sre­bro­wych i żela­ty­no­wych oraz kolo­dio­no­wych, do kopio­wa­nia w świe­tle dzien­nym. Pro­du­ko­wał tak­że jako pierw­szy w Euro­pie papier bro­mo­pa­ste­lo­wy i bro­mo­sa­ty­no­wy do powie­la­nia przy sztucz­nym oświe­tle­niu oraz do powięk­szeń. Zakład dzia­łał począt­ko­wo na war­szaw­skiej Pra­dze u zbie­gu ulic Sta­lo­wej i Kono­pac­kiej, a póź­niej w nowym budyn­ku na Moko­to­wie przy ul. Rejtana.

Po spła­ce­niu wspól­ni­ka w 1890 r. przed­się­bior­stwo przy­ję­ło nazwę Skład mate­ry­ałów i potrzeb do foto­gra­fii P. Lebie­dziń­skie­go. W skle­pie sprze­da­wa­no albu­my na zdję­cia, apa­ra­ty, bło­ny i szkla­ne płyt­ki, a tak­że nie­zbęd­ne przy­rzą­dy i odczyn­ni­ki do wywo­ły­wa­nia zdjęć. Ofe­ro­wa­no też obiek­ty­wy i migaw­ki słyn­nych marek euro­pej­skich: C. P. Goerz, E. Suter, K. Zeiss, Voig­tlän­der, J. H. Dal­l­mey­er czy Clement&Gilmer. Jako pierw­szy w Pol­sce skład han­dlo­wał też apa­ra­ta­mi kinematograficznymi.