Prawidłowy mikrobiom jamy ustnej to piękny uśmiech!

Mikrobiom jamy ustnej to złożony dynamiczny ekosystem mikroorganizmów zamieszkujących różne jej części – począwszy od powierzchni zębów, przez bruzdy dziąsłowe, na powierzchni języka i śluzówki policzków skończywszy. Badania potwierdzają, tu ogromną różnorodność mikrobiomu; liczba gatunków bakterii rozpoznawanych w populacji ludzkiej przekracza kilkaset, a konkretna kompozycja zależy od mikrośrodowiska i warunków lokalnych. Ta mnogość i różnorodność gatunków u zdrowych osób tworzy stabilne wspólnoty, które uczestniczą w funkcjach ochronnych i metabolicznych organizmu, a jednocześnie mogą ulegać mutacjom, prowadząc do wystąpienia choroby.

Równowaga biologiczna w zdrowej jamie ustnej

Rów­no­wa­ga mikro­bio­lo­gicz­na zapo­bie­ga nad­mier­ne­mu wzro­sto­wi pato­ge­nów dzię­ki kon­ku­ren­cji o miej­sce i skład­ni­ki odżyw­cze oraz przez modu­la­cję lokal­nej odpo­wie­dzi immu­no­lo­gicz­nej gospo­da­rza. Bak­te­rie jamy ust­nej uczest­ni­czą w roz­kła­dzie resz­tek pokar­mo­wych, wytwa­rza­niu enzy­mów i bio­fil­mów (płyt­ki nazęb­nej), któ­re w warun­kach zdro­wia są natu­ral­ną czę­ścią funk­cjo­no­wa­nia narzą­du żucia. Gdy jed­nak docho­dzi do zmian śro­do­wi­sko­wych – takich jak die­ta boga­ta w fer­men­tu­ją­ce cukry, nie­wy­star­cza­ją­ca higie­na, pale­nie tyto­niu, zmia­ny pH czy cho­ro­by ogól­no­ustro­jo­we – w mikro­bio­mie mogą prze­wa­żać gatun­ki pro­mu­ją­ce stan zapal­ny i uszko­dze­nie tka­nek. Ten pro­ces, nazy­wa­ny dys­bio­zą, jest jed­nym z klu­czo­wych mecha­ni­zmów pato­lo­gii mikrobiomu.

Dysbioza i jej konsekwencje kliniczne

Naj­bar­dziej oczy­wi­sty­mi skut­ka­mi zabu­rzeń mikro­bio­mu są próch­ni­ca oraz cho­ro­by przy­zę­bia. W próch­ni­cy domi­nu­ją bak­te­rie zdol­ne do fer­men­to­wa­nia cukrów i obni­ża­nia pH, co pro­wa­dzi do demi­ne­ra­li­za­cji szkli­wa. W cho­ro­bie przy­zę­bia klu­czo­we zna­cze­nie ma zmia­na w skła­dzie bio­fil­mu znaj­du­ją­ce­go się w oko­li­cy dzią­seł oraz nasi­lo­na odpo­wiedź zapal­na orga­ni­zmu. Oka­zu­je się, że zmia­na zesta­wu mikro­or­ga­ni­zmów i ich inte­rak­cji z ukła­dem odpor­no­ścio­wym odpo­wia­da za przej­ście od zdro­wia do cho­ro­by: za zabu­rzo­ną rów­no­wa­gę mię­dzy drob­no­ustro­ja­mi korzyst­ny­mi a tymi, któ­re w spe­cy­ficz­nych warun­kach sta­ją się chorobotwórcze.

PRZECZYTAJ TAKŻE

Flebotomia: uświęcone upusty

Przewlekły stan zapalny – wróg, którego trzeba eliminować

Związki mikrobiomu jamy ustnej z chorobami ogólnoustrojowymi

Coraz wię­cej dowo­dów wska­zu­je na to, że mikro­biom jamy ust­nej może oddzia­ły­wać na zdro­wie ogól­ne. W cho­ro­bach zapal­nych przy­zę­bia docho­dzi do prze­ni­ka­nia bak­te­rii lub ich pro­duk­tów do ukła­du krą­że­nia, co może zmie­niać odpo­wiedź immu­no­lo­gicz­ną orga­ni­zmu. Obser­wa­cje epi­de­mio­lo­gicz­ne suge­ru­ją zwią­zek mię­dzy dys­bio­zą jamy ust­nej a cho­ro­ba­mi ser­co­wo-naczy­nio­wy­mi, wybra­ny­mi zabu­rze­nia­mi meta­bo­licz­ny­mi, cho­ro­ba­mi ukła­du odde­cho­we­go czy powi­kła­nia­mi ciąży.

Co wpływa na zaburzenia flory bakteryjnej jamy ustnej?

Na rów­no­wa­gę mikro­bio­mu jamy ust­nej zna­czą­co wpły­wa die­ta, a szcze­gól­nie czę­ste spo­ży­wa­nie cukrów pro­stych i pro­duk­tów boga­tych w węglo­wo­da­ny fer­men­tu­ją­ce. Sacha­ro­za, glu­ko­za i fruk­to­za sta­no­wią łatwo dostęp­ne źró­dło ener­gii dla bak­te­rii, sprzy­ja­jąc pro­duk­cji kwa­sów obni­ża­ją­cych pH bio­fil­mu. Dłu­go­trwa­łe zakwa­sze­nie śro­do­wi­ska w ustach pro­wa­dzi do selek­cji gatun­ków tole­ru­ją­cych niskie pH, takich jak Strep­to­coc­cus mutans, któ­re pogłę­bia­ją dys­bio­zę i zwięk­sza­ją ryzy­ko próchnicy.

Rów­nież die­ta ubo­ga w błon­nik, warzy­wa i pro­duk­ty o dzia­ła­niu mecha­nicz­nie oczysz­cza­ją­cym sprzy­ja powsta­wa­niu gęste­go bio­fil­mu, ogra­ni­cza­jąc natu­ral­ne usu­wa­nie resz­tek pokar­mo­wych i two­rząc mikro­śro­do­wi­sko sprzy­ja­ją­ce roz­wo­jo­wi bak­te­rii patogennych.