Stodoła i smoła

To było w czasach, kiedy żyli jeszcze Janina Kamińska i Józef Baj a różdżkarstwo miało się o tyle dobrze, że funkcjonowało w podziemiach. Dosłownie: (Warszawa, ul. Radomska 8).

Jak zwykle działało grono naukowych prześmiewców, którzy zadając kłam brutalnej rzeczywistości twierdzili, niczym Akademia Francuska, że ponieważ oddziaływania cieków wodnych nie widać, więc ich nie ma (swoją drogą, jak oni uwierzyli w elektryczność?). Zatem problemowi należy dać odpór i go ośmieszyć na oczach całego świata. I tak powstał słynny eksperyment Stodoła, zwany monachijskim, dzięki któremu do dziś naukowcy uważają się za zwycięzców.

W dużym skró­cie, eks­pe­ry­ment zasa­dzał się na wybra­niu 43 różdż­ka­rzy z 500 (pyta­nie, jak doko­na­no wybo­ru tych naj­lep­szych, sko­ro ist­nie­nie ich umie­jęt­no­ści było poda­wa­ne w wąt­pli­wość?) i usa­do­wie­niu wybrań­ców w sto­do­le, gdzie pod pod­ło­gą ukry­to rurę, w któ­rej pły­nę­ła woda. Radie­ste­tom kaza­no wska­zać miej­sce jej poło­że­nia. Uda­ło się to jedy­nie sze­ścior­gu, co mimo wszyst­ko oka­za­ło się suk­ce­sem. Osta­tecz­ny wer­dykt brzmiał bowiem: praw­dzi­wą isto­tę zja­wisk radie­ste­zyj­nych moż­na uznać za udo­wod­nio­ną empirycznie.

Nie paso­wa­ło to zupeł­nie uty­tu­ło­wa­nym prze­ciw­ni­kom radie­ste­zji, więc nie minę­ło lat kil­ka gdy wer­dykt odwo­ła­no, potę­pia­jąc i odsą­dza­jąc od nauko­wej czci i wia­ry tych, któ­rzy go wyda­li. A suk­ces sze­ściu różdż­ka­rzy uzna­no za zbieg oko­licz­no­ści lub sta­ty­stycz­ne wahnięcie.

PRZECZYTAJ TAKŻE

O wibracjach, strzygach i demonach

Peregrynacje

W zasa­dzie, co do meri­tum, iż eks­pe­ry­ment nie został prze­pro­wa­dzo­ny we wła­ści­wy nauce spo­sób, mie­li rację. Nie miał pra­wa się udać. Jak­że bowiem rurę pod pod­ło­gą moż­na porów­ny­wać do cie­ku wod­ne­go w tere­nie, ocie­ra­ją­ce­go się o pod­ło­że geo­lo­gicz­ne, zło­żo­ne z wie­lu warstw, któ­re pod wpły­wem tar­cia wody rezo­nu­ją taką, a nie inną odpo­wie­dzią, wychwy­ty­wa­ną przez wraż­li­wych osobników?

To mniej wię­cej tak, jak­by elek­try­ko­wi poszu­ku­ją­ce­mu odpo­wied­nim sprzę­tem znaj­du­ją­cych się pod tyn­kiem prze­wo­dów pod napię­ciem, poło­żo­no w ich miej­sce dwie baweł­nia­ne lin­ki o takim samym przekroju.

Nie­ja­ki James Ran­di, ilu­zjo­ni­sta tro­pią­cy oszu­stwa nauko­we, ufun­do­wał milion dola­rów za udo­wod­nie­nie wszel­kie­go rodza­ju psy­cho­tro­nicz­nych zja­wisk, w tym różdżkarskich.

Do mnie na dział­kę przy­był pan z różdż­ką – taki Jań­cio Wod­nik – i z mar­szu zna­lazł dwa miej­sca na stud­nie. Wodę z tej stud­ni mam w domu do dziś. I co? Mam ten milion dolarów?

O eks­pe­ry­men­cie Sto­do­ła szyb­ko zapo­mnia­no, a może i kaza­no zapo­mnieć, nie bio­rąc pod uwa­gę, że jeśli miał to być eks­pe­ry­ment nauko­wy, nale­ża­ło pochy­lić się nad nim solid­niej i poświę­cić mu dłuż­szy cykl badaw­czy, bio­rąc pod uwa­gę choć­by warun­ki, jakie wystę­pu­ją w tere­nie w obec­no­ści praw­dzi­wych cie­ków wodnych.

Jeśli jed­nak z góry przyj­mu­je się zało­że­nie, że kamie­nie z nie­ba spa­dać nie mogą, bo w nie­bie nie ma kamie­ni – jasnym jest, że udo­wod­nie­nie innej racji sta­je się nie­moż­li­we. Bywa jed­nak, że pod­cho­dząc do eks­pe­ry­men­tu bez takich zało­żeń, i dając sobie tro­chę wię­cej cza­su na solid­ność przed­sta­wie­nia odmien­nej tezy – moż­na nawet udo­wod­nić, że cia­ło sta­łe jest płynem.

Przy­kła­dem jest eks­pe­ry­ment kro­pli smo­ły, roz­po­czę­ty w 1927 r. przez pro­fe­so­ra Tho­ma­sa Par­nel­la z austra­lij­skie­go Uni­wer­sy­te­tu Queen­sland. Nauko­wiec nie żyje już od 78 lat, a doświad­cze­nie trwa nadal, pro­wa­dzo­ne przez jego uczniów i kolej­ne poko­le­nia naukow­ców. Pro­fe­sor posta­no­wił udo­wod­nić, że nie­któ­re cia­ła, wyda­ją­ce się sta­ły­mi, są… cie­cza­mi o bar­dzo wyso­kiej lep­ko­ści. Wlał więc roz­to­pio­ną smo­łę do lej­ka, któ­re­go wylot przez trzy lata był zakor­ko­wa­ny. Po tym cza­sie zdjął korek, robiąc smo­le ujście. Oka­za­ło się, że ufor­mo­wa­nie kro­pli, któ­ra mogła­by się od lej­ka ode­rwać trwa­ło 10 lat, pro­fe­sor zaś dożył wypły­wu zale­d­wie dru­giej kro­pli. Kie­dy spa­dła ósma, osza­co­wa­no lep­kość smo­ły. Oka­za­ła się 230 miliar­dów razy więk­sza od wody.

To doświad­cze­nie figu­ru­je w księ­dze rekor­dów Guin­nes­sa jako naj­dłuż­szy, trwa­ją­cy nie­prze­rwa­nie do dziś eks­pe­ry­ment labo­ra­to­ryj­ny na świe­cie. Cie­ka­wost­ką jest, że każ­de­mu może się udać zoba­czyć spa­da­ją­cą kro­plę, ponie­waż labo­ra­to­rium moni­to­ru­ją trzy kame­ry, a prze­kaz jest upu­blicz­nia­ny w Inter­ne­cie. Trze­ba mieć jed­nak tro­chę cier­pli­wo­ści. Ostat­nia, dzie­wią­ta kro­pla spa­dła, jak poda­ją źró­dła, w 2014 r.

Eks­pe­ry­ment eks­pe­ry­men­to­wi nie­rów­ny. Wszyst­ko, naj­wy­raź­niej, zale­ży od tego, czy jest on wyko­ny­wa­ny w spo­sób nauko­wy, czy nauka­wy, jak mawiał mój nauczy­ciel różdż­kar­stwa, Jacek Papiew­ski.