ΣΟΦΙΑ Sofia – zapomniana bogini wczesnego chrześcijaństwa

W czasie obecnych wielkich przemian zmieni się niemal cała kultura, nie wyłączając kwestii religijnych i duchowych, jako że mocno wpływają one na zdolność do akceptowania nowych dróg i możliwość porzucenia blokad myślenia typowych dla odchodzącego świata. Pojawią się zupełnie nowe wzorce, ale wiele rzeczy szokujących ludzi okaże się czymś, co w gruncie rzeczy było znane od dawna, lecz nie było rozumiane. Niniejszy artykuł poświęcony jest właśnie takiej sprawie

Gdy­by przy­pad­ko­we oso­by zapy­tać o to, co (kto) było głów­nym bóstwem w pierw­szych wie­kach chrze­ści­jań­stwa, jestem prze­ko­na­ny, że co naj­mniej 99% odpo­wie­dzia­ło­by, że Jah­we lub Jezus. Uwa­żam, że tak jed­nak nie było. Pamię­taj­my, że świą­ty­nią naj­wyż­szej ran­gi w Cesar­stwie Wschod­nio­rzym­skim, gdzie chrze­ści­jań­stwo sta­wa­ło się dopusz­czal­ną reli­gią (w roku 313 cesarz wydał edykt medio­lań­ski, pro­kla­mu­jąc swo­bo­dę reli­gij­ną), była bazy­li­ka Świę­tej Sofii (Hagia Sophia). Współ­cze­śnie zako­rze­nio­ny jest pogląd, iż cho­dzi­ło o pew­ną abs­trak­cyj­ną ideę, coś w rodza­ju aspek­tu Boga lub Chry­stu­sa, tyle że według mnie wte­dy widzia­no to zupeł­nie ina­czej. Jest to ana­lo­gicz­ne do mitu, iż poga­nin cesarz Kon­stan­tyn był chrze­ści­ja­ni­nem, któ­ry Kościół wspie­ra twier­dze­niem, że na łożu śmier­ci przy­jął chrzest. Nie ma on jed­nak opar­cia w żad­nych kon­kre­tach z owe­go cza­su. Doro­bio­no ten fakt później.

Nie­co ponad dwa lata temu na łamach pra­sy poja­wi­ły się donie­sie­nia o odkry­ciu pew­nych ruin we wło­skiej miej­sco­wo­ści Spel­lo. Oka­za­ło się, że cesarz Kon­stan­tyn kazał tam wznieść świą­ty­nię swo­ich przod­ków, do któ­rych miesz­kań­cy mie­li się modlić: Reskrypt odkry­ty w XVIII w. pozwa­lał miesz­kań­com Spel­lo obcho­dzić świę­to w swo­im rodzin­nym mie­ście, zamiast podró­żo­wać dale­ko na inne świę­to. Jed­nak posta­wio­no waru­nek – musie­li oni wznieść świą­ty­nię ku czci boskich przod­ków Kon­stan­ty­na, rodzi­ny Fla­wiu­szów i oddać im cześć^*.

PRZECZYTAJ TAKŻE

Czy warto było

Czy przyszłość jest zapisana?

Na podob­nej zasa­dzie kazał spro­wa­dzić wiel­ki posąg bogi­ni Sofii. Jeśli więc wia­do­mo, że była ona bogi­nią, to jaką? Kim napraw­dę jest głów­na postać wcze­sne­go chrześcijaństwa?

Opi­szę to z koniecz­no­ści skró­to­wo. Oka­zu­je się, że nie cho­dzi o prze­nie­sie­nie kul­tu grec­kiej Sophii, tyl­ko zupeł­nie innej posta­ci – z wie­rzeń żydow­skich. Nosi­ła ona tam imię Hokh­mah, co po pro­stu zna­czy mądrość, więc zmia­na imie­nia na Sophia to jedy­nie tłu­ma­cze­nie. Był to kult nie­zwy­kle archa­icz­ny, zaczerp­nię­ty z Sume­ru i już tam repre­zen­to­wał bar­dzo sta­rą war­stwę wie­rzeń. W Sume­rze czczo­ną bogi­nię Sidu­ri, będą­cą straż­nicz­ką Drze­wa Życia oraz Drze­wa Mądro­ści w raj­skim ogrodzie.

Szyb­ko jed­nak nastą­pi­ło roz­dzie­le­nie obu powyż­szych moty­wów i w wie­rze­niach żydow­skich czcią ota­cza­no Drze­wo Mądro­ści zupeł­nie oddzie­lo­ne już od moty­wu źró­dła wiecz­ne­go życia, przy czym owo drze­wo zyska­ło wymiar antro­po­mor­ficz­ny – jako moż­li­wa mani­fe­sta­cja bogi­ni. Była nią w isto­cie neo­li­tycz­na (lub wręcz pale­oli­tycz­na) Wiel­ka Mat­ka – uni­wer­sal­na dla całe­go glo­bu pier­wot­na bogi­ni płodności.

Sofia czczo­na za Kon­stan­ty­na jest więc kolej­nym wcie­le­niem tego pra­sta­re­go bóstwa. Ma to zna­cze­nie mię­dzy inny­mi dla­te­go, że wraz z jej kul­tem przy­swo­jo­no pew­ne atry­bu­ty tej pier­wot­nej posta­ci, któ­re odci­snę­ły na chrze­ści­jań­stwie cał­kiem kon­kret­ne pięt­no. Jed­nym z nich było cho­ciaż­by ści­słe powią­za­nie Hokhmah/Sofii z anio­ła­mi – w tym sen­sie, że ona je two­rzy­ła i w tej wer­sji, w odróż­nie­niu od dzi­siej­szej teo­lo­gii, anio­ło­wie byli nie tyl­ko pośred­ni­ka­mi Boga, ale posia­da­li też pew­ną moc spraw­czą. Przede wszyst­kim aktyw­nie wpły­wa­li na zba­wie­nie wiernych.

Na pierw­szy rzut oka brzmi to nie­win­nie, tyle że na bazie tej wła­śnie teo­lo­gii (wcze­śniej przy­pi­sy­wa­nej Pseu­do-Dio­ni­ze­mu Are­opa­gi­cie, któ­ry jed­nak żył dużo póź­niej) opar­to reli­gij­ny rytu­ał kastro­wa­nia chłop­ców. Dzię­ki temu naby­wa­li oni mocy anio­łów, nie­sie­nia zba­wie­nia i chwa­ły (poprzez głos wkom­po­no­wa­ny do litur­gii). Zatem to wła­śnie na pod­sta­wie kul­tu Wiel­kiej Mat­ki uczy­nio­no z chrze­ści­jań­stwa kolej­ny kult kastra­cyj­ny, ana­lo­gicz­ny do panu­ją­ce­go wcze­śniej w świą­ty­niach Inan­ny, Kybe­le, Atar­ga­tis i nie­zli­czo­nych innych kon­ty­nu­ato­rek tego same­go dziedzictwa.

Jest to odkry­ciem o kon­se­kwen­cjach, któ­re jesz­cze nie spo­sób prze­wi­dzieć, ale ujaw­nie­nie tej praw­dy może zatrząść posa­da­mi owej reli­gii, bo kastra­cje w celach reli­gij­nych reali­zo­wa­no maso­wo pra­wie przez całe ist­nie­nie Kościo­ła. Zaczę­ły się one od świą­ty­ni Sofii w Kon­stan­ty­no­po­lu, mają­cej oso­bli­wy kształt wła­śnie ze wzglę­du na zwią­zek aku­sty­ki z kultem.

* Karol Kubak, Monu­men­tal­ne odkry­cie we Wło­szech. Wywró­ci do góry noga­mi myśle­nie ludzi. 7 stycz­nia 2024 r. https://​geekwe​ek​.inte​ria​.pl/​h​i​s​t​o​r​i​a​/​n​e​w​s​-​m​o​n​u​m​e​n​t​a​l​n​e​-​o​d​k​r​y​c​i​e​-​w​e​-​w​l​o​s​z​e​c​h​-​w​y​w​r​o​c​i​-​d​o​-​g​o​r​y​-​n​o​g​a​m​i​-​m​y​s​,​n​I​d​,​7​2​5​3​176

Poglą­dy auto­ra nie są poglą­da­mi Redakcji.