Przyszłość zaczyna się ciszej, niż myślimy

Kiedy skupiam się na przyszłości, zawsze mam świadomość jednej zasadniczej trudności – przyszłość nie objawia się jak gotowy film, który można po prostu odtworzyć od początku do końca. To raczej zbiór impulsów, przeczuć, symboli, czasem krótkich scen, które trzeba zrozumieć, choć ich sens bywa niepełny aż do chwili, gdy rzeczywistość sama zaczyna dopowiadać owe sensy

I wła­śnie dla­te­go naj­więk­szy mój nie­po­kój budzą nie tyle obra­zy gwał­tow­ne, ile te poja­wia­ją­ce się spo­koj­nie. Bo histo­ria uczy, że rze­czy napraw­dę wiel­kie czę­sto zaczy­na­ją się nie od huku, lecz od sygna­łów, któ­re więk­szość ludzi uzna­je za lokal­ne, przej­ścio­we albo odległe.

Już w 2024 r.„ pod­czas jed­ne­go ze swo­ich sku­pień, powie­dzia­łem rzecz, mogą­cą wów­czas zabrzmieć jak prze­sa­da: prze­łom lute­go i mar­ca 2026 r. przy­nie­sie począ­tek kon­flik­tu o znacz­nie więk­szym zna­cze­niu, niż począt­ko­wo będzie się wyda­wa­ło. Padło wte­dy sło­wo Iran. Dziś wra­cam do tam­te­go momen­tu z poczu­ciem cię­ża­ru, ponie­waż pew­ne wyda­rze­nia zaczę­ły ukła­dać się w ciąg, któ­re­go nie spo­sób lekceważyć.

PRZECZYTAJ TAKŻE

Jasności nie mamy

Niewierzący wierzący

Ludzie czę­sto wyobra­ża­ją sobie trze­cią woj­nę świa­to­wą przez pry­zmat obra­zów z prze­szło­ści – wiel­kie armie, jasne linie fron­tu, oczy­wi­sty podział stron. Ale współ­cze­sność nie musi wyglą­dać jak rok 1939. Woj­na świa­to­wa może zacząć się ina­czej: przez desta­bi­li­za­cję regio­nów, przez kon­flik­ty zastęp­cze, przez eko­no­mię, przez infor­ma­cję. Sło­wo świa­to­wa nie musi ozna­czać jed­ne­go wybu­chu wszę­dzie naraz. Cza­sem to pro­ces, w któ­rym kolej­ne punk­ty glo­bu zaczy­na­ją reago­wać jak ele­men­ty jed­nej, coraz bar­dziej obcią­żo­nej konstrukcji.

Od daw­na mia­łem poczu­cie, że dopó­ki kon­flikt na Ukra­inie pozo­sta­je kon­fron­ta­cją o lokal­nym cha­rak­te­rze, świat trwa w sta­nie napię­cia, ale jest ono ogra­ni­czo­ne. Nie­po­ko­iła mnie nato­miast wizja dru­gie­go zapal­ne­go punk­tu na Bli­skim Wscho­dzie. Dla­cze­go? Ponie­waż dwa duże ogni­ska wojen­ne two­rzą prze­strzeń, w któ­rej wystar­czy jeden błąd, jed­no prze­sza­co­wa­nie, jeden odwet za dale­ko posu­nię­ty i…

Dziś odnoszę wrażenie, że właśnie weszliśmy w epokę takiego ryzyka.

Naj­bar­dziej mylą­ce bywa to, iż pomi­mo nie­od­wra­cal­nych pro­ce­sów, świat czę­sto spra­wia wra­że­nie względ­nie sta­bil­ne­go. Ludzie cho­dzą do pra­cy, media zaj­mu­ją się codzien­no­ścią, poli­ty­cy uspo­ka­ja­ją. Ale pod powierzch­nią może już dzia­łać mecha­nizm, któ­ry dopie­ro za jakiś czas sta­nie się widocz­ny dla wszyst­kich. Tak wła­śnie odbie­ram dru­gą poło­wę tego roku – jako czas nara­sta­ją­ce­go zro­zu­mie­nia, że nie cho­dzi już o oddziel­ne woj­ny, lecz o znacz­nie głęb­sze prze­me­blo­wa­nie świa­to­we­go ukła­du sił.

Jednak konflikt militarny to tylko część obrazu.

Rów­nie sil­nie od daw­na powra­ca do mnie poczu­cie nad­cho­dzą­ce­go kry­zy­su gospo­dar­cze­go, szcze­gól­nie dotkli­we­go dla kra­jów zachod­nich. Tu nie cho­dzi o chwi­lo­we zała­ma­nie, ale pro­ces mogą­cy trwać lata­mi. W moich odczu­ciach poja­wia się wręcz cha­rak­te­ry­stycz­na sce­na: poli­ty­cy będą mówi­li spo­łe­czeń­stwom, iż wie­le utra­ci­ły oraz że poziom życia zna­czą­co spadł, ale potrze­ba dużo cier­pli­wo­ści, by wszyst­ko odbudować.

To waż­ne, bo woj­na współ­cze­sna nie zawsze pole­ga na bez­po­śred­nim star­ciu armii. Coraz czę­ściej może ozna­czać ude­rze­nie w gospo­dar­kę prze­ciw­ni­ka, w jego pro­duk­cję, w ryn­ki zby­tu, w poczu­cie bez­pie­czeń­stwa oby­wa­te­li. Jeśli świat zosta­nie wepchnię­ty w dłu­go­trwa­łe zubo­że­nie, będzie to nie tyl­ko kry­zys eko­no­micz­ny, ale rów­nież narzę­dzie geopolityczne.

Myślę cza­sem, że żyje­my w epo­ce, w któ­rej broń bywa mniej widocz­na niż daw­niej. Dziś może nią być infla­cja, zerwa­ne łań­cu­chy dostaw, pani­ka finan­so­wa albo informacja.

I właśnie informacja wydaje mi się jednym z najpotężniejszych frontów współczesności.

Nigdy wcze­śniej ludz­kość nie funk­cjo­no­wa­ła w rze­czy­wi­sto­ści tak prze­sy­co­nej prze­ka­zem. Infor­ma­cja docie­ra natych­miast, z wie­lu stron jed­no­cze­śnie, przez co samo jej powie­le­nie sta­je się dla odbior­cy dowo­dem praw­dy. A prze­cież licz­ba źró­deł nie zawsze ozna­cza wia­ry­god­ność. W świe­cie infor­ma­cji nie cho­dzi już wyłącz­nie o to, co jest praw­dą, ale co zosta­nie uzna­ne za praw­dę wystar­cza­ją­co szyb­ko i wystar­cza­ją­co masowo.

To tworzy nowy rodzaj wojny – wojnę o percepcję.

Dla­te­go kie­dy mówię o przy­szło­ści, nie robię tego po to, by stra­szyć, ale by zwró­cić uwa­gę, że naj­więk­sze pro­ce­sy dzie­jo­we czę­sto roz­gry­wa­ją się naj­pierw w sfe­rze sygna­łów. Przy­szłość rzad­ko wpa­da do nasze­go życia z impe­tem. Znacz­nie czę­ściej przy­cho­dzi eta­pa­mi – naj­pierw jako moż­li­wość, potem jako napię­cie, a dopie­ro na koń­cu jako fakt.

Być może wła­śnie w tym tkwi naj­waż­niej­sza lek­cja: nie cze­kać wyłącz­nie na wiel­ki wybuch histo­rii, ale nauczyć się roz­po­zna­wać moment, w któ­rym zaczy­na ona zmie­niać kie­ru­nek. Bo kie­dy więk­szość ludzi zauwa­ży zmia­nę, to czę­sto oka­zu­je się, że ów pro­ces trwa już od dawna.