Niewierzący wierzący

Moje przeżycia religijne i inne duchowe, jak dziś to widzę, przebiegały wyraziście, podobnie falom morskim, w ich przypływach i odpływach. Jednak najczęściej jako przeżycia późnego wieczoru i nocy. W dzień byłem raczej trzeźwym racjonalistą, krytycznym obserwatorem, by nocami przeistaczać się a to w Anioła, a to w cierpiącego Jezusa. Świat nocny i świat dzienny pozostawały szczelnie oddzielone od siebie, a ja, małż, strzegłem tego, pilnując, by nie dać się rozłupać

Nie byłem ani wie­rzą­cy, ani nie­wie­rzą­cy, sta­łem w roz­kro­ku, rów­nie nie­uf­ny komu­ni­zmo­wi, jak świę­to­ści. Zda­wa­łem sobie rów­no­cze­śnie spra­wę, że na absur­dal­nym scep­ty­cy­zmie dale­ko nie zaja­dę, a jedy­ne, co bez­sprzecz­nie mogę, to utwier­dzać się w bez­sen­sie istnienia.

Z zazdro­ścią i zawi­ścią myśla­łem o tych dziel­nych ludziach, któ­rzy, jak Camus, potra­fi­li sta­wiać męż­ny opór lub mie­li odwa­gę być pogu­bie­ni, jak Bec­kett, unu­rza­ny po uszy w bez­sen­sie istnienia.

PRZECZYTAJ TAKŻE

Jasności nie mamy

Przyszłość zaczyna się ciszej, niż myślimy

Nie sprze­ci­wia­łem się ani się dziś nie sprze­ci­wiam reli­gii i modli­twom, ale nie pory­wa­ją mnie swo­ją, brak mi inne­go sło­wa, infan­tyl­no­ścią. Nie rozu­miem sen­su ist­nie­nia zgro­ma­dze­nia o nazwie Ryce­rzy Nie­po­ka­la­nej. Łatwiej mi już idzie z geniu­szem Nor­wi­da i zro­zu­mie­niem kło­po­tów, jakie napo­tkał, gdy zapu­ścił son­dę w głąb doświad­cze­nia reli­gij­ne­go, a zatem na teren od wie­ków zazdro­śnie strze­żo­ny przez pol­ski Kościół.

Ośmie­la­jąc się ganić tę insty­tu­cję, przy­zna­ję jej jed­no­cze­śnie rację. Gdy­by Kościół był bar­dziej filo­zo­ficz­ny i inte­li­genc­ki, żywio­ło­wo kwe­stio­no­wał i pełen wahań entu­zja­stycz­nie na nowo się odnaj­dy­wał, gdy­by nie był twar­do obrzę­do­wo-oby­cza­jo­wy i ludo­wy, nie stał­by się gra­ni­tem, na któ­rym pol­ski komu­nizm poła­mał sobie zęby.

Tyleż pytań, na któ­re nie znaj­du­ję odpo­wie­dzi. Żad­nej odpo­wie­dzi! Może to moje noc­ne życie zatrza­śnię­te jest i nie­prze­nik­nio­ne bar­dziej, niż sobie wyobra­ża­łem? Jeśli to praw­da, cóż z tego? Nawet jeże­li tak jest, prze­cież nic o sobie praw­dzi­we­go nie wiem i nigdy się nie dowiem. Stąd być może bie­rze się smut­na świa­do­mość, że cała moja wytrzy­ma­łość na nie­po­wo­dze­nia, cała cier­pli­wość i opór, są jak psu na budę!

Mimo wszyst­ko czu­ję, że dzia­ła we mnie jakiś potęż­ny impuls powo­du­ją­cy sta­łą chęć wia­ry. Ale takiej bez wska­zań! Zda­ję sobie rów­nież spra­wę z nie­we­so­łej praw­dy, że głów­ną prze­szko­dą powstrzy­mu­ją­cą wia­rę jest rozum, wycho­wa­ny i wyedu­ko­wa­ny na roz­licz­nych scep­ty­cy­zmach. Jestem jako tako oczy­ta­ny. Otar­łem się mię­dzy inny­mi o olbrzy­ma Wit­t­gen­ste­ina, w poszu­ki­wa­niu śla­dów pomoc­nych pozna­niu i wyczu­ciu skrom­nych gra­nic, jak rów­nież moż­li­wo­ści sto­so­wa­nia oraz wyko­rzy­sty­wa­nia rozumu.

Od Kościo­ła bez wąt­pie­nia ode­pchnę­ła mnie naj­sku­tecz­niej jego histo­ria. Mam na myśli nie­zro­zu­mia­łą dla mnie arcy­nie­chęć do uzna­nia żydow­sko­ści syna Maryi, oraz dłu­gie set­ki lat wal­ki Kościo­ła z Żyda­mi i żydo­stwem. Milio­ny księ­ży kato­lic­kich z milio­nów ambon poucza­ły dłu­gie sze­re­gi poko­leń o per­fid­nych Żydach. Mnie, czło­wie­ko­wi, w któ­re­go żyłach pły­nie krew pol­ska, ale tak­że estoń­ska, ukra­iń­ska i nie­miec­ka, trud­no sobie to ina­czej tłu­ma­czyć – nie mówiąc już o zro­zu­mie­niu – że jest to kara i dopust boży, nało­żo­ny na ludz­kość, albo chi­chot historii.

Chęt­nie bym się oparł przy roz­wa­ża­niach takich, jak dzi­siej­sze, na żywych auto­ry­te­tach. Cóż, kie­dy spryt­nie uni­ka­jąc kry­ty­ki, praw­dzi­wie wiel­cy tego świa­ta poumierali.

dNP

andrzej.szmi­li­chow­ski@gma­il.com