Ikonografia znaków zodiaku (cz. 3)

Podróż przez wizerunki znaków zodiaku, ilustrujące łacińskie wydanie De magnisconiunctionibus autorstwa Albumasara z 1488 r., odsłania zakodowaną w symbolach astrologicznych wiedzę o naturalnych cyklach przyrody i przemianie żywiołów

Omó­wio­ne w poprzed­nich arty­ku­łach drze­wo­ry­ty zna­ków wio­sen­nych (Baran, Byk, Bliź­nię­ta) i let­nich (Rak, Lew, Pan­na) ukła­da­ły się w spój­ną i logicz­ną kom­po­zy­cję. Nie ina­czej zodiak wyglą­da na połu­dnio­wej hemi­sferze, któ­rą otwie­ra znak rów­no­no­cy jesien­nej, Waga – naj­bar­dziej abs­trak­cyj­ny wize­ru­nek w całym cyklu. Po nim nastę­pu­je powrót do bio­lo­gii (Skor­pion), a następ­nie przej­ście do świa­tło­ści sym­bo­li­zo­wa­nej przez ogni­ste­go Strzel­ca, któ­ry poprze­dza naj­bar­dziej mrocz­ną fazę, mia­no­wi­cie prze­si­le­nie zimo­we ini­cjo­wa­ne przez znak Koziorożca.

Waga

Waga (Libra) to wyjąt­ko­wy moment w całym cyklu iko­no­gra­ficz­nym, albo­wiem po raz pierw­szy znak zodia­ku jest przed­sta­wio­ny bez figu­ry zwie­rzę­cej, a tak­że bez posta­ci ludz­kiej, mimo że ten odci­nek zodia­ku nale­ży do tak zwa­nych zna­ków ludz­kich, jak Bliź­nię­ta i Pan­na. Tym­cza­sem Waga zosta­ła uka­za­na jako czy­sty przed­miot, sam instru­ment. Wize­ru­nek przed­sta­wia kla­sycz­ną wagę szal­ko­wą, z pozio­mą bel­ką, cen­tral­nym wspor­ni­kiem oraz dwie­ma syme­trycz­nie poło­żo­ny­mi sza­la­mi. To jedy­ny znak w całym cyklu, któ­ry sta­no­wi sche­ma­tycz­ną kon­struk­cję geo­me­trycz­ną, narzę­dzie. I bynaj­mniej nie jest to zabieg przypadkowy.

PRZECZYTAJ TAKŻE

Ikonografia znaków zodiaku (cz. 2)

Ikonografia znaków zodiaku (cz. 1)

W astro­no­mii antycz­nej Waga była pierwot­nie czę­ścią kon­ste­la­cji Skor­pio­na, dok­ładnie jego szczyp­ca­mi (Che­lae). Dopie­ro póź­niej wyod­ręb­ni­ła się jako osob­ny gwiazdo­zbiór. Gwiaz­dy umiesz­czo­ne na sza­lach to naj­waż­niej­sze obiek­ty tej kon­ste­la­cji. Są nimi Połu­dnio­wa Sza­la Wagi (Zuben Elge­nu­bi) oraz Pół­noc­na Sza­la Wagi (Zuben ­Esche­ma­li). Pierw­sza jest male­ficz­na, cho­ciaż pod­kre­śla kró­lew­skość, bo leży na eklip­ty­ce, dru­ga zaś dobro­czyn­na, symbo­li­zuje artyzm, talen­ty i sztu­kę. Ten wyra­zi­sty dualizm poka­zu­je rów­no­wa­gę pomię­dzy zasa­dą dobra i zła oraz struk­tu­rę Kosmo­su pozo­sta­ją­cą w rów­no­wa­dze sił. Gwiaz­dy wszak nie są roz­miesz­czo­ne na cie­le, bo nie ma tu żad­ne­go cia­ła, lecz na strukturze.

Astro­lo­gicz­na Waga to znak rów­no­no­cy jesien­nej, rów­no­wa­gi świa­tła i ciem­no­ści. Bel­ka u góry wska­zu­je na rów­nik nie­bie­ski, bel­ka pio­no­wa nawią­zu­je do prze­cię­cia eklip­ty­ki z rów­ni­kiem, wyzna­cza punkt zacho­wa­nia rów­no­wa­gi solar­nej. Waga nie jest zwie­rzę­ciem, ponie­waż nie repre­zen­tu­je Natu­ry, sym­bo­li­zu­je raczej mia­rę Natu­ry. To znak mate­ma­tycz­ny, nie bio­lo­gicz­ny, moż­na go odczy­tać też jako dia­gram astronomiczny.

Cho­ciaż w póź­niej­szej iko­no­gra­fii Wagę łączo­no ze spra­wie­dli­wo­ścią (justi­tia), to jed­nak w drze­wo­ry­cie tym brak jest charak­terystycznych atry­bu­tów dla per­so­ni­fi­ka­cji pra­wa, takich jak postać kobie­ca z mie­czem. W tym roz­wią­za­niu iko­no­gra­ficz­nym nie cho­dzi o moral­ną spra­wie­dli­wość, lecz o rów­no­wa­gę żywio­łów, cie­pła i zim­na, sucho­ści i wil­go­ci. Waga przy­pa­da na moment roku solar­ne­go, w któ­rym rów­no­wa­żą się jakości.