Czy ziołolecznictwo przetrwa?

W NŚ 11/2025 Pani Redaktor Naczelna zapytała na łamach, czy ziołolecznictwo przetrwa? Na podstawie własnych doświadczeń, zarówno w charakterze pacjenta, jak i osoby przez lata zawodowo związanej z apteką otwartą, jestem przekonana, iż z całą pewnością ono przetrwa, jednak zawód fitoterapeuty już niekoniecznie. I nie chodzi tu o wymóg wyższego wykształcenia. Po prostu w tego typu sytuacjach najczęściej jest tak, że z czasem ktoś uznaje, że na rynku jest zbyt wiele osób parających się daną profesją, więc należy wstrzymać przyjmowanie nowych kandydatów na uczelnie. Praktykujący będą zmuszeni wycofać się z branży oraz zmienić zawód z powodu utrudniających im życie przepisów i procedur.

W naszym kra­ju nigdy nie doj­dzie do współ­pra­cy kom­plek­so­wej: lekarz + zie­larz + bio­te­ra­peu­ta + home­opa­ta + far­ma­ceu­ta (w sumie nale­ża­ło­by dodać jesz­cze radie­ste­tę, któ­ry wyeli­mi­no­wał­by szko­dli­we pro­mie­nio­wa­nie w oto­cze­niu pacjen­ta). Nie­ste­ty twar­do­gło­wi prze­śmiew­cy uwa­ża­ją, że alter­na­tyw­ne meto­dy lecze­nia to wymy­ślo­ne bania­lu­ki rodem ze śre­dnio­wie­cza i w XXI w. coś takie­go w ogó­le nie powin­no ist­nieć. Tym­cza­sem ludzie od naj­daw­niej­szych cza­sów korzy­sta­li z zio­ło­lecz­nic­twa i nie tak pręd­ko z nie­go zre­zy­gnu­ją. Zamiast wal­czyć z natu­ro­te­ra­pią, nale­ża­ło­by umoż­li­wić pacjen­tom szko­le­nia na temat łącze­nia ziół czy pro­duk­tów spo­żyw­czych z leka­mi, jakie zle­ci im lekarz. Samo zio­ło­lecz­nic­two, zasto­so­wa­ne facho­wo, jest bez­piecz­ne, jed­nak łączo­ne z leka­mi syn­te­tycz­ny­mi wyma­ga uświa­do­mie­nia cho­re­mu, że nie­któ­re pre­pa­ra­ty, nawet naj­lep­sze, zaży­wa­ne z kon­kret­ny­mi inny­mi powo­du­ją nie­po­żą­da­ne skut­ki, jak np. inten­sy­fi­ka­cję lub obni­że­nie sku­tecz­no­ści – nie moż­na ich zaży­wać jednocześnie.

Ograniczenie dostępu do ziół i ziołolecznictwa,

blo­ko­wa­nie tera­pii wspo­ma­ga­ją­cych lecze­nie kon­wen­cjo­nal­ne (masa­że, aku­punk­tu­ra, aku­pre­su­ra, bio­ener­go­te­ra­pia, home­opa­tia, bio­re­zo­nans), nie dopro­wa­dzą do ocze­ki­wa­ne­go przez scep­ty­ków upad­ku natu­ral­nych metod. Przez wymy­śla­nie nowych prze­pi­sów i utrud­nie­nia w kształ­ce­niu natu­ro­te­ra­peu­tów powró­ci­my do cza­sów, kie­dy to oso­by para­ją­ce się zie­lar­stwem prak­ty­ko­wa­ły swo­ją dzia­łal­ność w ukry­ciu. Pamię­tam, jak w latach 70. ub.w. moja mat­ka bory­ka­ła się z pew­ny­mi pro­ble­ma­mi zdro­wot­ny­mi, lecz lekarz pierw­sze­go kon­tak­tu nie pomógł. Ktoś ze zna­jo­mych podał rodzi­com adres pew­nej kobie­ty, któ­ra na pod­sta­wie moczu pacjen­ta była w sta­nie okre­ślić przy­czy­nę dole­gli­wo­ści. Mat­ka sko­rzy­sta­ła z jej usług. Po jej zdia­gno­zo­wa­niu, zie­lar­ka na odchod­ne wrę­czy­ła jej mie­szan­kę ziół do codzien­ne­go spo­rzą­dza­nia i picia. Dole­gli­wo­ści znik­nę­ły, jak ręką odjął. W tam­tym cza­sie tego typu dzia­łal­ność była zaka­za­na, więc ofi­cjal­nie takie prak­ty­ki nie ist­nia­ły. Wie­le osób powie, że to była szar­la­ta­ne­ria, któ­ra z cza­sem dosta­ła skrzy­deł, więc nad­szedł czas, by je przy­ciąć. Zapew­ne gros osób zaj­mu­ją­cych się lecze­niem nie­kon­wen­cjo­nal­nym przy­czy­ni­ło się do takiej decyzji.

PRZECZYTAJ TAKŻE

Wyspa Piękna i jej tajemnice (cz. 1)

Kryształowa Góra w Kraskowie

Sama w prze­szło­ści zetknę­łam się z oso­bą, któ­ra roz­po­czę­ła kurs tera­pii nie­kon­wen­cjo­nal­nej. Po czym prze­rwa­ła go, gdyż zała­pa­ła się na inny krót­szy, kil­ku­dnio­wy, zakoń­czo­ny wyda­niem cer­ty­fi­ka­tu. Tak napraw­dę o prze­pro­wa­dza­niu dia­gno­zy i lecze­niu nie mia­ła poję­cia, ale dyplom na ścia­nie wisiał i biz­nes zaczął się krę­cić. Takie oso­by psu­ją opi­nię całe­mu środowisku.

Powra­ca­jąc do tema­tu zio­ło­lecz­nic­twa… Jak sama Pani Redak­tor pod­kre­śla, jest to meto­da lecze­nia, któ­ra słu­ży czło­wie­ko­wi prak­tycz­nie od zara­nia dzie­jów. Współ­cze­sna far­ma­cja ma swo­je korze­nie nie w czym innym, jak w zio­łach. W prze­szło­ści zie­lar­stwem zaj­mo­wa­ły się nie tyl­ko lokal­ne zna­chor­ki, ale też w dużej mie­rze zakon­ni­cy. Zna­ne są porad­ni­ki i mie­szan­ki zio­ło­we Ojców Boni­fra­trów, słyn­nym zie­la­rzem był fran­cisz­ka­nin o. Cze­sław Andrzej Kli­musz­ko, któ­re­go książ­ki: Wróć­my do ziół, Zio­ło­lecz­nic­two, Moje widze­nie świa­ta. Parap­sy­cho­lo­gia w życiu, Szu­kaj­my szczę­ścia w przy­ro­dzie, po dziś dzień słu­żą jako porad­ni­ki nie tyl­ko w dzie­dzi­nie zie­lar­stwa. Zio­ło­lecz­nic­twem zaj­mo­wa­ła się bene­dyk­tyn­ka św. Hil­de­gar­da z Bin­gen. Choć ta mistycz­ka żyła w XI w., jej recep­tu­ry oraz zale­ce­nia są wciąż aktu­al­ne i zna­ne na całym świe­cie. Opra­co­wa­ła ona rów­nież zdro­wą die­tę na pod­sta­wie dostęp­nych ziół i przy­praw. Zale­ca­ła posty oczysz­cza­ją­ce orga­nizm, a tak­że zaży­wa­nie na prze­mian ruchu i odpo­czyn­ku oraz prze­strze­ga­nie higie­ny snu. Hil­de­gar­da pod­cho­dzi­ła bowiem do zdro­wia czło­wie­ka holi­stycz­nie. Innym zna­ko­mi­tym zie­la­rzem zakon­ni­kiem był fran­cisz­ka­nin o. Grze­gorz Sro­ka, do któ­re­go swe­go cza­su do Rychwał­du przy­jeż­dża­ły tłu­my potrze­bu­ją­cych. Z cza­sem uru­cho­mił on pro­duk­cję pre­pa­ra­tów zie­lar­skich z serii Boni­med. Boni­med to Labo­ra­to­rium Medy­cy­ny Natu­ral­nej, ofi­cjal­nie zare­je­stro­wa­ne w 1991 r. Wcze­śniej przez wie­le lat o. Grze­gorz oso­bi­ście zaj­mo­wał się spo­rzą­dza­niem mie­sza­nek zio­ło­wych, a jego traf­ne dia­gno­zy i zale­co­ne pre­pa­ra­ty zio­ło­we pomo­gły wie­lu cho­rym. Zakon­nik wydał rów­nież poradnik.

Prak­ty­ki zie­lar­skie sto­so­wa­ne i wyko­rzy­sty­wa­ne w celu pora­to­wa­nia zdro­wia i samo­po­czu­cia sto­so­wa­ne były od wieków.

Takie były początki lecznictwa i farmacji

Skąd pocho­dzi sło­wo far­ma­cja? Na pod­sta­wie dostęp­nych źró­deł dowia­du­je­my się, iż pocho­dzi od egip­skie­go ter­mi­nu ph-ar-maki, któ­ry ozna­czał: kto zapew­nia bez­pie­czeń­stwo. Z kolei phár­ma­kon w języ­ku sta­ro­grec­kim to magicz­ny śro­dek, lek lub tru­ci­zna. Począt­ko­wo odno­sił się do magicz­nych napo­jów czy zaklęć. Z cza­sem nabrał zna­cze­nia leku. Inny grec­ki ter­min phar­ma­ke­ía ozna­cza tru­ci­ciel­stwo lub cza­ry. Z bie­giem lat phar­ma­ke­íę prze­kształ­co­no w sztu­kę apte­kar­ską. Dziś pod poję­ciem far­ma­cja kry­je się nauka zaj­mu­ją­ca się skła­dem oraz pro­duk­cją leków i suple­men­tów die­ty, ich dzia­ła­niem i zasto­so­wa­niem. Począt­ko­wo zaj­mo­wa­ła się ona spo­rzą­dza­niem pre­pa­ra­tów, wyko­rzy­stu­jąc dostęp­ne natu­ral­ne środ­ki, pozy­ski­wa­ne głów­nie z roślin; jakoś trze­ba było radzić sobie z róż­ny­mi dole­gli­wo­ścia­mi. Przy­go­to­wy­wa­no rów­nież róż­ne­go rodza­ju mik­stu­ry, elik­si­ry, olej­ki, by zapo­biec pro­ce­so­wi sta­rze­nia. Obec­nie far­ma­cja dzia­ła na tej samej zasa­dzie, dys­po­nu­jąc o wie­le więk­szym zaso­bem środ­ków bio­lo­gicz­nych i syn­te­tycz­nych. Jak orga­nizm ludz­ki radzi sobie z tymi ostat­ni­mi? Ano nale­ża­ło­by zapo­znać się z poszcze­gól­ny­mi ulot­ka­mi medy­ka­men­tów, a zwłasz­cza wypi­sa­ny­mi obja­wa­mi nie­po­żą­da­ny­mi, jakie pro­du­cent wymienia.

I tu dobrze było­by się zasta­no­wić, czy współ­cze­sna far­ma­cja jest bliż­sza ter­mi­no­wi egip­skie­mu czy grec­kie­mu? Ludzie mają dostęp do wie­lu leków, któ­re daw­niej były pod nad­zo­rem leka­rza, wyda­wa­ne tyl­ko na recep­tę. Dziś moż­na kupić je bez niej, pod róż­ny­mi nazwa­mi (z róż­nych firm). Pacjen­ci dosłow­nie poże­ra­ją je na potę­gę, nie­rzad­ko wie­lo­krot­nie prze­kra­cza­jąc dopusz­czal­ne daw­ki! Co dziw­ne, lek na recep­tę czę­sto jest trak­to­wa­ny z dystan­sem, czy­ta się ulot­kę i kon­sul­tu­je z innym spe­cja­li­stą itd., zaś pre­pa­ra­ty nie wyma­ga­ją­ce recep­ty uwa­ża się za bez­piecz­ne, więc nie spraw­dza się ich pod żad­nym wzglę­dem. Zwłasz­cza gdy są sze­ro­ko rekla­mo­wa­ne w mediach. Taka już jest men­tal­ność ludzi. ☹️

Jani­na Lampert-Smak