Duch obecny w księgarni. Ludzie czytający książki myślą inaczej

Wartości literatury nikt głośno nie podważa. Króluje na światowych uniwersytetach. Jej przedstawiciele stają na piedestale Nagrody Nobla. Tymczasem książki po cichu znikają z list zakupów Polaków, a małe kameralne księgarnie z dnia na dzień – z mapy kulturalnej kraju. Władze stolicy podjęły próbę ratowania sytuacji. Czy nie jest za późno? Czy odejdzie w niepamięć to szczególne dla Nieznanego Świata miejsce przy ul. Kredytowej 2? DUCH drzemiący tam wśród półek?

Księgarnia niczym świątynia

Miłość i sza­cu­nek do ksią­żek prze­cho­dzą z poko­le­nia na poko­le­nie. Jeśli dziad­ko­wie i rodzi­ce czy­ta­ją, to kolej­ne poko­le­nie obcu­je z baj­ka­mi i kolo­ro­wy­mi histo­ryj­ka­mi, a dora­sta­jąc, samo­dziel­nie się­ga po lektury.

Od małe­go pod­le­ga­łam fascy­na­cji książ­ka­mi. Czy­ta­ne mi baj­ki zna­łam na pamięć. Nie­mal naboż­nie wpa­try­wa­łam się w grzbie­ty tomów usta­wio­nych w wiel­kiej prze­szklo­nej biblio­te­ce dziad­ka. Sztyw­ne okład­ki, nie­rzad­ko skó­rza­ne grzbie­ty, przed­wo­jen­na fran­cu­ska ency­klo­pe­dia opra­wio­na w wiśnio­wą skó­rę. Tę fascy­na­cję prze­nio­słam na biblio­te­kę rodzi­ców. Mogłam się­gać po wszyst­kie pozy­cje z pierw­sze­go rzę­du, na te z dru­gie­go musia­łam mieć zgo­dę. Z dużym prze­ję­ciem kom­ple­to­wa­łam swój księ­go­zbiór. Jako nasto­lat­ka otrzy­ma­łam na książ­ki wła­sny regał, się­ga­ją­cy nie­mal pod sufit.

PRZECZYTAJ TAKŻE

Znika księgarni czar…?

Cierpliwość i pokora

Od dziec­ka pobli­skie księ­gar­nie i biblio­te­ki były dla mnie niczym świą­ty­nie. Każ­da wypra­wa z tatą do takie­go miej­sca sta­wa­ła się świę­tem. Książ­ki były w rodzi­nie czę­stym, upra­gnio­nym prezentem.

Pamię­tam jak mój młod­szy brat, któ­ry nie chciał uczyć się czy­tać, pod­czas spa­ce­ru sta­nął przed witry­ną księ­gar­ską i oznaj­mił poka­zu­jąc pal­cem – chcę tę ksią­żecz­kę. Pozy­cja trak­to­wa­ła o zwie­rzę­tach pre­hi­sto­rycz­nych i prze­zna­czo­na była dla osob­ni­ków zde­cy­do­wa­nie star­szych niż dru­go­kla­si­sta. Kubuś uparł się, że będzie ją czy­tać samo­dziel­nie. Tata powąt­pie­wał w to, osta­tecz­nie jed­nak ska­pi­tu­lo­wał, a bra­ci­szek nie tyl­ko nauczył się na niej czy­tać, ale po wie­lo­krot­nej lek­tu­rze znał ją nie­mal na pamięć, mógł godzi­na­mi opo­wia­dać o pre­hi­sto­rycz­nych stworach.

Spek­trum moich lek­tur zawsze było sze­ro­kie i takie zosta­ło do dziś. W zaprzy­jaź­nio­nych domach też czy­ta­no, a pół­ki zapeł­nia­ły rodzin­ne księ­go­zbio­ry. Myśla­łam wów­czas, że tak będzie zawsze i u wszyst­kich. Jak­że się myliłam.

Bar­dzo szyb­ko DUCH ksią­żek, a może intu­icja, zaczę­ły mi pod­po­wia­dać, po jaką pozy­cję powin­nam aku­rat się­gnąć, aby np. zna­leźć pod­po­wiedź na nur­tu­ją­cą mnie kwe­stię. Były to i dobre, rado­sne, ale i smut­ne spra­wy. Prze­cią­ga­łam deli­kat­nie dło­nią po grzbie­tach, a jeden z nich sam pchał się do dło­ni lub wypa­dał pod nogi. Taka była dla mnie magia lite­ra­tu­ry. Marzy­łam, aby kie­dyś podró­żo­wać i pisać. Jako nasto­lat­ka, dzię­ki pozy­cjom podróż­ni­czym, nawią­za­łam kore­spon­den­cję z oso­ba­mi z róż­nych zakąt­ków świata.

Mole książ­ko­we, czy­li książ­ko­ho­li­cy to oso­by, któ­re bar­dzo lubią książ­ki, czy­ta­ją je czę­sto i ota­cza­ją się nimi, co może wpły­wać na ich spo­sób postrze­ga­nia rze­czy­wi­sto­ści – szer­szy, bar­dziej empa­tycz­ny, ale i ana­li­tycz­ny. Prze­kła­da się to na bar­dziej kre­atyw­ne funk­cjo­no­wa­nie w rzeczywistości.

Książkowe mole myślą inaczej

Okład­ka majo­we­go nume­ru NŚ poka­zu­je dziew­czy­nę, któ­ra wyra­sta­ła wśród ksią­żek i żyje nimi. To jej świat, ale otwar­ty dla innych.

Choć Świa­to­wy Dzień Książ­ki przy­pa­da w Pol­sce 23 kwiet­nia, świę­tu­je­my czy­tel­nic­two w maju. Orga­ni­zo­wa­ne są wów­czas Tar­gi Książ­ki i inne impre­zy pro­mu­ją­ce tę ideę. Szcze­gól­ne miej­sce zaj­mu­je tu Ogól­no­pol­ski Tydzień Czy­ta­nia Dzieciom.

Oka­zu­je się, że książ­ka to nie tyl­ko roz­ryw­ka. Obser­wa­cje psy­cho­lo­gicz­ne i bada­nia nauko­we potwier­dza­ją, że mole książ­ko­we, czy­li czy­ta­cze, myślą ina­czej. Czy­tel­nic­two wpły­wa na prze­twa­rza­nie infor­ma­cji, empa­tię, spo­sób myśle­nia oraz funkcjonowania. 

Regu­lar­ne zagłę­bia­nie się w lek­tu­rę nie tyl­ko dostar­cza wie­dzy, edu­ku­jąc nas, ale i trwa­le zmie­nia struk­tu­rę myśle­nia. Wizu­ali­zo­wa­nie fabu­ły czy­ta­ne­go tek­stu roz­wi­ja naszą wyobraź­nię, jak się oka­zu­je, bar­dziej niż media wizu­al­ne, jak np. gry i fil­my, gdzie obraz jest poda­ny nie­ja­ko na tacy. 

Czy­tel­ni­cy, ana­li­zu­jąc cha­rak­te­ry i posta­wy boha­te­rów, prze­cho­dząc od fik­cji do rze­czy­wi­sto­ści, lepiej rozu­mie­ją zacho­wa­nia ludzi. Lek­tu­ra sprzy­ja otwar­te­mu, abs­trak­cyj­ne­mu myśleniu.

Śle­dząc zło­żo­ne fabu­ły, roz­wi­ja­my zdol­ność łącze­nia fak­tów oraz myśle­nie ana­li­tycz­ne, co też wpły­wa na postrze­ga­nie rze­czy­wi­sto­ści i kre­atyw­ność. Pozwa­la to nam spoj­rzeć na życie z róż­nych punk­tów widze­nia, a dzię­ki temu ode­rwać się od sza­rzy­zny codzien­no­ści, jeśli taka nam doskwiera.

Jesz­cze jed­na dobra wia­do­mość dla książ­ko­ho­li­ków. Czy­ta­nie, zapew­nia­jąc tre­ning mózgu, może opóź­niać jego sta­rze­nie się nawet o 32% i spo­wol­nić inne zabu­rze­nia umysłowe.

Spró­buj­my wypunk­to­wać korzy­ści, jakie – zda­niem naukow­ców – pły­ną z lektury.

• Czy­ta­nie to tre­ning dla mózgu, sty­mu­lu­ją­cy go do pra­cy. Dzię­ki temu może opóź­niać zabu­rze­nia umy­sło­we o 32%, a więc zwięk­szać jego aktyw­ność. Zmniej­sza ryzy­ko cho­ro­by Alzhe­ime­ra o 2%. 
• Redu­ku­je stres nawet o 69% nie­za­leż­nie od tego, po jaką książ­kę się­ga­my. Waż­ne, by pozwo­lić lek­tu­rze dać się wcią­gnąć w świat wizji, co pozwa­la uciec od zmartwień. 
• Roz­wi­ja umie­jęt­ność wysła­wia­nia się. Łatwo roz­po­zna­my ludzi nie­czy­ta­ją­cych po ubo­gim słow­nic­twie, po zaci­na­niu się w cza­sie wypo­wie­dzi. Bada­nia prze­pro­wa­dzo­ne w Wiel­kiej Bry­ta­nii wyka­za­ły, że tzw. dzie­ci tele­wi­zyj­ne w wie­ku trzech lat mówią na pozio­mie dwu­lat­ków oswo­jo­nych z czy­ta­niem książek.
• Uczy myśle­nia. Komu­ni­ka­cja mię­dzy­ludz­ka bazu­je na sło­wie. To ono przez odwo­ła­nie się do świa­do­mo­ści sta­je się pod­sta­wą myślenia.
• Pobu­dza wyobraź­nię. Czy­ta­jąc, wyobra­ża­my sobie kolej­ne sce­ny i deta­le. Z cza­sem potra­fi­my nakre­ślić przy­szły roz­wój scenariusza.
• Wyra­bia cier­pli­wość w podej­mo­wa­niu decy­zji, w odróż­nie­niu od tele­wi­zji i Inter­ne­tu, gdzie ogrom infor­ma­cji otrzy­ma­ny w krót­kim cza­sie sku­pia myśli na krót­ką chwi­lę. Nie mamy moż­li­wo­ści ich zapa­mię­ta­nia i prze­my­śle­nia. Może to skut­ko­wać znie­cier­pli­wie­niem oraz pochop­nym podej­mo­wa­niem decyzji.
• Zwięk­sza wydaj­ność mózgu i inte­li­gen­cję. Zwłasz­cza jeśli jest kon­ty­nu­owa­na od dzie­ciń­stwa, budu­je nasze słow­nic­two, wyobraź­nię, myślenie.
• Czy­ta­nie jest zaraź­li­we. Zazwy­czaj, jeśli rodzi­ce czę­sto się­ga­ją po lek­tu­rę, to oswa­ja­ją dzie­ci z ksią­żecz­ka­mi od małe­go. Istot­ny jest moment, gdy koń­czy się czy­ta­nie na głos, wów­czas mały czło­wiek powi­nien pod­jąć samo­dziel­ną lek­tu­rę. Tu waż­ny jest ele­ment zacie­ka­wie­nia. Z badań wyni­ka, że 75% rodzi­ców chcia­ło­by, aby ich potom­stwo wię­cej czytało.

Jak widać, to nie­ma­ła licz­ba powo­dów, by się­gać po książkę.

Kon­takt fizycz­ny z książ­ką, dotyk dłoń­mi jej kar­tek wpro­wa­dza do mózgu kon­tekst lek­tu­ry, pozwa­la lepiej zro­zu­mieć, o czym czytamy.

Dusze skryte na łamach

Książ­ki może­my postrze­gać nie tyl­ko jako nośnik wie­dzy, ale też ludz­kiej duszy i głę­bo­kich prawd.

Myśl o duszy skry­tej w książ­kach znaj­du­je­my w tra­dy­cji lite­rac­kiej i filo­zo­ficz­nej. Hisz­pań­ski pisarz Car­los Ruiz Zafón w książ­ce Cień wia­tru sfor­mu­ło­wał słyn­ną defi­ni­cję, któ­ra sta­ła się zacząt­kiem cyklu Cmen­tarz zapo­mnia­nych książek. 

Każ­da znaj­du­ją­ca się tu książ­ka, każ­dy tom, posia­da­ją wła­sną duszę. I to zarów­no duszę tego, kto daną książ­kę napi­sał, jak i dusze tych, któ­rzy tę książ­kę prze­czy­ta­li i tak moc­no ją prze­ży­li, że zawład­nę­ła ich wyobraźnią.

Zaś sta­ro­żyt­ny filo­zof, pisarz i mów­ca Cyce­ron twier­dził, iż pokój bez ksią­żek jest jak cia­ło bez duszy. Jak widać, nada­je to księ­go­zbio­rom wymiar ducho­wy, a nie tyl­ko materialny.

Janusz Kor­czak zwra­cał uwa­gę, iż praw­dzi­wym celem książ­ki jest pobu­dze­nie duszy Czy­tel­ni­ka do snu­cia wła­snych myśli, co oży­wia czy­ta­ną historię.

Z kolei angiel­ska pisar­ka i femi­nist­ka Vir­gi­nia Woolf uwa­ża­ła, że książ­ki są zwier­cia­dłem duszy, odbi­ja­ją­cym wewnętrz­ny świat auto­ra i czytelnika.

A Olga Tokar­czuk w Zgu­bio­nej duszy poka­zu­je nam los czło­wie­ka, któ­ry wręcz zgu­bił duszę i, aby ją odzy­skać, musiał nauczyć się czekać.

W licz­nych pozy­cjach lite­ra­tu­ry ezo­te­rycz­nej czy­ta­my o życiu po życiu, wędrów­ce dusz oraz ich hie­rar­chii (np. Wędrów­ka dusz Micha­ela New­to­na).

Biblio­te­ki i księ­gar­nie to miej­sca, gdzie spo­czy­wa­ją wie­dza i spo­kój, dając pośród rega­łów schro­nie­nie dla duszy.

Motyw duszy w książ­kach to tak­że poszu­ki­wa­nie sen­su życia, miło­ści i odpo­wie­dzi na fun­da­men­tal­ne pyta­nie o egzy­sten­cję czło­wie­ka – czy­ta­my na www​.empik​.com

Ponie­waż dusza auto­ra trwa w książ­kach, może­my obco­wać z myśla­mi kogoś, kto żył daw­no temu. Pisząc, prze­le­wał on na papier swo­je marze­nia, war­to­ści, lęki. Czy­ta­jąc jego dzie­ła, wcho­dzi­my w dia­log z jego umysłem.

Zagłę­bia­jąc się w kolej­ne tomy, zosta­wia­my coś z sie­bie, ślad swo­jej duszy. To zazna­czo­ny frag­ment, zagię­te rogi, ślad pal­ca w miej­scach, do któ­rych wra­ca­my, nie­kie­dy łza wzru­sze­nia. Wytwór dru­kar­ni prze­sią­ka naszy­mi emocjami.

Każ­da książ­ka ma swo­ją duszę. A budzi się ona do życia dopie­ro wte­dy, gdy ktoś otwie­ra jej stro­ny. Bez Czy­tel­ni­ka jest jedy­nie papie­rem, a dzię­ki nie­mu sta­je się żywym światem.

Tak więc w biblio­te­kach czy księ­gar­niach dusze poszcze­gól­nych ksią­żek two­rzą DUCHA tego miej­sca, DUCH ten to nie stra­szy­dło skry­wa­ją­ce się mię­dzy pół­ka­mi. To świa­do­mość potra­fią­ca odczy­tać mądrość w Kro­ni­kach Aka­szy. A tak­że meta­fo­ra żywe­go sło­wa, momen­tu, w któ­rym dana pozy­cja tra­fia w nasze ręce i otwie­ra się na wła­ści­wej stro­nie, by czy­tel­nik nawią­zał kon­takt z ener­gią auto­ra, a może otrzy­mał odpo­wiedź na nur­tu­ją­ce go pytanie.

To zapo­wiedź podró­ży w głąb sie­bie, a księ­go­zbiór sta­je się fascy­nu­ją­cym labi­ryn­tem dla umy­słu i duszy. DUCH to też opie­kun mądro­ści, a nawet esen­cji wie­dzy, któ­ra oży­wa w kon­tek­ście naszej świadomości.