Sztuka jako podróż. O twórczości Macieja Jelińskiego

Są artyści malarze, którzy tworzą obrazy oraz tacy, którzy tworzą światy. Maciej Jeliński należy niewątpliwie do tej drugiej grupy. Jego malarstwo, oparte na autorskiej interpretacji techniki kropkowej, wyrasta z głębokiego przekonania, że Wszechświat pulsuje energią, a każdy element rzeczywistości, od atomów po galaktyki, składa się z niezliczonych punktów, w których koncentrują się i krążą siły kształtujące istnienie. To spojrzenie, zakorzenione zarazem w intuicji, kontemplacji oraz doświadczeniu, staje się fundamentem sztuki, która nie tylko przedstawia, lecz przede wszystkim otwiera przejście: ku kosmicznej wrażliwości, ku duchowej geografii świata, ku pierwotnej tajemnicy obecnej w każdym człowieku.

Wywiad z Macie­jem Jelińskim

Krop­ka w twór­czo­ści Macie­ja Jeliń­skie­go poja­wi­ła się z począt­ku w spo­sób zaska­ku­ją­cy i nie­pla­no­wa­ny, jako śla­dy pozo­sta­wio­ne przez koty na świe­żej war­stwie far­by. Ten drob­ny incy­dent, zamiast pozo­stać jedy­nie aneg­do­tą, uru­cho­mił w arty­ście pro­ces twór­cze­go odkry­wa­nia. W spon­ta­nicz­nych śla­dach dostrzegł dyna­mi­kę i rytm, któ­re z cza­sem prze­ro­dzi­ły się w świa­do­mie roz­wi­ja­ny ele­ment języ­ka malar­skie­go. Z nie­po­rząd­ku wyło­ni­ła się har­mo­nia; z przy­pad­ku – intu­icja; z intu­icji – odręb­ny, kon­se­kwent­nie budo­wa­ny styl.

Pro­sta for­ma, cho­ciaż pozor­nie skrom­na, oka­za­ła się nie­zwy­kle pojem­na zna­cze­nio­wo: sta­ła się ogni­skiem ruchu, ener­gii i ukry­tych struk­tur świa­ta. Kie­dy póź­niej arty­sta zetknął się z malar­stwem Abo­ry­ge­nów, poczuł głę­bo­kie pokre­wień­stwo. Jak­by dwie odle­głe kul­tu­ry, nie mając ze sobą kon­tak­tu, czer­pa­ły z tej samej pra­sta­rej intu­icji i zapi­sy­wa­ły ją w ryt­mach, pla­mach oraz punk­tach. Nie cho­dzi­ło więc o naśla­dow­nic­two, lecz o odkry­cie wspól­ne­go źró­dła, kana­łu, przez któ­ry od wie­ków pły­nie potrze­ba wyra­ża­nia na płót­nie tego, co nie­ma­te­rial­ne, ducho­we i trud­ne do uchwy­ce­nia słowami.

PRZECZYTAJ TAKŻE

Podróżnicy. Strażnicy rodzinnych tradycji. Arkady Radosław i Marek Fiedlerowie

Czarodziejskie światy Steni

Na płót­nach Jeliń­skie­go spo­ty­ka­ją się for­my orga­nicz­ne i kosmicz­ne, kształ­ty inspi­ro­wa­ne Natu­rą, mita­mi i snem. Żyra­fy, koty, medu­zy, stwo­rze­nia przy­po­mi­na­ją­ce duchy lub przy­by­szy z inne­go świa­ta łączą się w jed­ną pul­su­ją­cą wizję. Zie­mia, nie­bo i oce­an two­rzą w niej nie­ro­ze­rwal­ną całość.

Dla arty­sty Zie­mia jest czymś wię­cej niż pla­ne­tą, to sta­tek kosmicz­ny, wiel­ka kap­su­ła, w któ­rej każ­dy z nas jest pasa­że­rem i współ­twór­cą rze­czy­wi­sto­ści. Taka intu­icja prze­ni­ka obra­zy i ich prze­sła­nie: malar­stwo sta­je się mapą podró­ży, przy­po­mnie­niem o wspól­nym losie i o odpo­wie­dzial­no­ści za ów sta­tek. To prze­ko­na­nie bie­rze się z dzie­cię­cych snów, z nie­wy­tłu­ma­czal­nych spo­tkań, z doświad­czeń gra­nicz­nych; z tego wszyst­kie­go, co ukształ­to­wa­ło w arty­ście poczu­cie, że czło­wiek ist­nie­je w prze­strze­ni znacz­nie szer­szej niż ta ujaw­nio­na zmy­słom. Jego pra­ce nie są więc tyl­ko este­tycz­nym eks­pe­ry­men­tem, to raczej komen­tarz do naszej zbio­ro­wej drogi.

Jed­no­cze­śnie malar­stwo Macie­ja Jeliń­skie­go ma wymiar głę­bo­ko ludz­ki. Powsta­je z potrze­by wyci­sze­nia, z bun­tu wobec infor­ma­cyj­ne­go nad­mia­ru, z tęsk­no­ty za pro­sto­tą oraz kon­cen­tra­cją. W jed­nym z dzieł Kot Wiel­ki, arty­sta zamknął pro­test prze­ciw prze­mo­cy i woj­nie. To obraz powsta­ły pod wpły­wem fil­mo­wych miga­wek, któ­re ude­rzy­ły w jego wraż­li­wość i sta­ły się wyra­zem soli­dar­no­ści, ale tak­że bez­sil­ne­go krzy­ku. Fan­ta­stycz­ne for­my two­rzo­ne przez arty­stę mogą wyda­wać się baśnio­we, lecz zawsze nio­są emo­cje, nie­po­kój, tęsk­no­tę, sprze­ciw, pra­gnie­nie sensu.

W cza­sach, gdy tech­no­lo­gia przy­ćmi­ła zdol­ność zachwy­tu, gdy infor­ma­cje roz­pra­sza­ją uwa­gę i zuba­ża­ją wraż­li­wość, taka sztu­ka nabie­ra szcze­gól­nej wagi. Jest mapą pro­wa­dzą­cą z powro­tem do zdol­no­ści kon­tem­pla­cji; zapro­sze­niem, by spoj­rzeć nocą w gwiaz­dy, poczuć zwią­zek z natu­rą i zro­zu­mieć, że nasze życie to podróż, a każ­da krop­ka na obra­zie może być śla­dem tej podróży.

Twór­czość Jeliń­skie­go to nie tyl­ko este­ty­ka, to pamięć, ener­gia i opo­wieść, któ­ra łączy kul­tu­ry, epo­ki i świa­ty. To wizja, któ­ra przy­po­mi­na, że wciąż uczest­ni­czy­my w wiel­kiej podró­ży i że sztu­ka pozo­sta­je jed­nym z naj­waż­niej­szych świa­teł po dro­dze. Dla­te­go dziś, sto­jąc przed jego dzie­ła­mi war­to pozwo­lić sobie na chwi­lę mil­cze­nia oraz poczuć wspól­no­tę z inny­mi podróż­ni­ka­mi w prze­strze­ni i czasie…

Marek Żel­kow­ski