Wspólne motywy w przekazach apokaliptycznych

Być może niektórych zaskoczy fakt, że w bardzo różnych kulturach i epokach powstawały zapowiedzi opisujące spodziewaną apokalipsę, przy czym jeszcze ciekawsze wydaje się to, że ich analiza ujawnia wyraźnie identyczne motywy Większość ludzi zna zapowiedzi biblijne (Apokalipsę św. Jana i Księgę Daniela), które są chyba najmniej jasne ze wszystkich – inne jawią się jako dużo konkretniejsze, o ile oczywiście zaakceptuje się ukryty do ich odczytania klucz. Choć leży on niemal na wierzchu, pomimo tego jest dla ludzi trudny do dostrzeżenia, bo interpretacje religijne przez wieki ukierunkowywały wierzących w zupełnie inną stronę. Ludzie zaczęli milcząco przyjmować, że apokalipsa to to samo, co fizyczny koniec świata, choć nawet pisma biblijne zawierają wyraźną wskazówkę, że chodzi o coś całkiem innego. Słowa z Apokalipsy św. Jana (19.15): A z ust jego wyjdzie ostry miecz, by nim razić narody – jak już pisałem – całkiem jasno wskazują na informacje jako narzędzia dekonstrukcji dotychczasowego świata, a więc na walkę kulturową, tzn. obalenie pewnych wyobrażeń, przewartościowanie . Stanowi to bardzo ważne rozróżnienie w porównaniu z wersją powielaną przez Kościół, przy czym jest tym bardziej zasadne, że liczne późniejsze przekazy chrześcijańskie, nawiązujące do apokalipsy (objawienia), wyliczały niezliczone patologie duchowe – czy, jak my byśmy je dziś nazwali, psychiczne i kulturowe – informując, że chodzi właśnie o walkę na tej płaszczyźnie. Jednak powyższe przekazy ani nie są najbardziej konkretne (oba wręcz przepełnia mętny symbolizm), ani najstarsze. Za pierwszy trzeba uznać perską (lub medianicką – Media stała się w VI wieku p.n.e. częścią Persji) księgę noszącą nazwę Awesta. Formalnie powstała ona w VI w. p.n.e., choć jej rdzeń mógł istnieć już wcześniej (wskazują na to naleciałości językowe z okresu jednej z kultur indoirańskich). Z drugiej jednak strony częścią tekstów apokaliptycznych, które zwiera, są różne manuskrypty, które uzupełniają te napisane później. Owe głębsze korzenie stanowią przy tym szczegół ułatwiający powiązanie przekazu z obecnymi wypadkami, bo w tekście perskim, względnie medianickim, obwieszcza się, że zapowiadane wydarzenia rozegrają się po trzech tysiącleciach . Pomimo swego wieku, Awesta jest chyba najmniej symbolicznym opisem ze wszystkich – wciąż bowiem pozostaje zrozumiała. To, co uderza w jej części apokaliptycznej najbardziej, to podobne wskazania na błędną drogę psychicznej ewolucji ludzkości, którą możemy nazywać patologią kulturową albo duchową. W starożytnym załączniku (komentarzu uzupełniającym Awestę), zatytułowanym Zand-i Wahman Jaszt , czytamy np. (rozdz. IV; 49, 50, 56): A w tym okresie wypaczeń, ludzie (…) będą pożądać śmierci jako dobrodziejstwa, ze względu na szkodliwe wymagania rządów zła i licznych złych przepisów, które wytworzyli, zaś ich życie nie będzie warte życia. A młodzi ludzie i dzieci będą prezentować przerażające nastawienie , z ich serc wcale nie będzie wychodziło zamiłowanie do sportu czy rozbawienie. (…) Z uwagi na złe rządy, wszystko będzie stawać się nicością, wyklęciem, pustką i skalaniem. Uzupełnia to zdanie (rozdz. IV; 59): Arabowie i Arumanowie będą rządzić się tak źle, że jeśli zabiją prawego człowieka czy muchę, to ich reakcja będzie taka sama. Daje to zaskakująco spójny obraz, przy czym podkreślenie skazania dzieci i młodzieży na życie w przerażającym świecie (w sensie rzeczywistości psychicznej) uderzająco pasuje do obecnego stanu, będącego wynikiem błędnych wzorców wychowawczych i edukacyjnych oraz kompletnej obojętności rodziców i nauczycieli na ten los. Przypominam tu, że ponad milion polskich dzieci w wieku szkolnym ma poważne problemy psychiczne, a liczba samobójstw wśród nich rośnie w alarmującym tempie i nikt nie jest w stanie wpłynąć na źródła tego problemu – nikt go nawet nie rozumie. Pozwolę sobie przytoczyć ostrzeżenie (opublikowane 11 grudnia 2022 r.) krajowej konsultantki do spraw psychiatrii dzieci i młodzieży, dr Aleksandry Lewandowskiej : Często zastanawiam się: co jeszcze mają zrobić dzieci, aby pokazać nam, dorosłym, że nie ma w nich zgody na taki świat, który my tworzymy i że radzą sobie w nim coraz gorzej? Porównując dane z roku 2020 i 2021, widzimy, że o 77 proc. wzrosła liczba dzieci i nastolatków podejmujących próby samobójcze. To naprawdę krzyk rozpaczy i wyraźny apel do nas, dorosłych, abyśmy zmienili świat, jaki fundujemy naszym dzieciom. Stanowi to o tyle wiarygodne uzasadnienie interwencji w rozwój ziemskiej cywilizacji, że dla każdej istoty inteligentnej oczywiste być musi, iż byłoby ono wyrokiem śmierci na ludzkość (mam na myśli ślepotę ludzi na źródła problemu), gdyby nie zostało w porę zatrzymane i odwrócone. Co ciekawe, przekazowi Awesty wcale nie ustępują konkretami mityczne, wydawałoby się, zapowiedzi skandynawskie, w których apokalipsę (również czas wielkiej zmiany, a nie fizyczny koniec świata) określa się terminem Ragnarök. Zdaniem naukowców, jego dosłowne znaczenie to bynajmniej nie zmierzch bogów , a koniec władzy lub problem władzy . Jest to istotny szczegół, bo wskazuje na obalenie systemu władzy w wyniku ogólnego chaosu i (jak napisano w pracy na ten temat) całkowitego rozkładu struktur społecznych . Najstarszy zapis (runiczny) zawierający taki przekaz pochodzi z tzw. Krzyża Thorwalda, datowanego na X wiek naszej ery. Może się więc wydawać, że opis jest późny, choć to nie do końca prawda, bo np. motyw wyjątkowo ostrej zimy (szw. Fimbulvinter ), mającej zapoczątkować okres chaosu, pojawia też w przekazach perskich, co jest jednym z wielu szczegółów łączących opis Ragnarök ze znacznie starszymi mitami indoeuropejskimi. Najwyraźniej przekaz, o jakim mowa, jest bardzo stary, a jedynie spisany został późno, bo pismo w Skandynawii nieprędko się pojawiło. Pośród przekazów starożytnych warto odnotować, że i Mitraizm miał swą wersję apokalipsy (która niewątpliwie mocno wpłynęła na wyobrażenia chrześcijańskie). W kulcie Mitry najwyższym nakazem było wyzbywanie się w życiu obciążeń duszy , z którymi człowiek przychodził na świat, a które my bez trudu nazwalibyśmy obciążeniami psychicznymi. Okres sądu ostatecznego, bo tym według wyznawców tej religii miała być apokalipsa, wyobrażali oni sobie jako rozliczenie umarłych i żyjących z realizacji tej drogi rozwoju, co wpisuje się w scharakteryzowany tu wspólny mianownik. Oprócz powyższych zapowiedzi apokaliptycznych, wiadomo też, że Majowie przewidywali koniec ważnej epoki w dziejach świata i początek następnej – mniej więcej w obecnych latach. Mniej więcej , bo chociaż pokutuje wersja, że chodziło o początek zmian w roku 2012, to jednak pewien badacz, który dokonał wnikliwszych przeliczeń (amerykański pastor Paul Begley ) doszedł już wiele lat temu do wniosku, że naprawdę miało się to zacząć w 2020 r. Nie dysponujemy niestety żadnymi tekstami majańskimi na ten temat, aczkolwiek sama ich koncepcja epok w rozwoju świata sugeruje, że i oni nie mieli na myśli fizycznego końca, lecz głęboką przebudowę. Jeszcze inną kulturą, w której przekazy takie powstały, była kultura hinduska. Wielu czytelnikom zapewne znajomy jest termin Kalijuga, zapowiadający epokę ułudy (był to jeden z symboli szczególnie kojarzonych z boginią Kali), kłótni i hipokryzji. Mamy tu takie samo, jak w źródłach z wszystkich innych kultur, wskazanie na patologie psychiczno-kulturowe ludzi. Przekazy hinduskie na ten temat są całkiem treściwe. Np. księga Wisznu Purana tak charakteryzuje patologie starego świata : Status społeczny nie zależy już od osiągnięć, ale od własności – bogactwo jest teraz jedynym źródłem cnót, pasje i luksus są jedynymi więzami w małżeństwie, fałszerstwo i kłamstwo są jedynymi źródłami powodzenia w życiu, a seksualność jedynym źródłem radości; religię, będącą powierzchownym i pustym rytualizmem, myli się z duchowością. W momencie zmiany bogowie mają doprowadzić do rozkładu (dosłownie) starego świata, a następnie do jego odrodzenia w uzdrowionej postaci. Ma tego dokonać połączona inkarnacja Wisznu i Sziwy, nosząca imię Kalki. Hindusi dzielili dzieje świata podobnie jak Majowie, na odrębne okresy, tyle że u nich system tego podziału był dużo bardziej rozbudowany i zagmatwany. Formalnie Kalijuga powinna skończyć się dopiero za ponad 400 tys. lat, aczkolwiek nie można wykluczyć, że mnożyli oni pewne wartości (również lata) w miarę upływu czasu, jak to działo się z wieloma mitami. Nowa epoka światłości i rozwoju ma nazywać się Satjajuga. Tak czy inaczej, uderza to, że: (1) wszystkie kultury mówiły w zasadzie o tym samym, przy czym (2) opisy przyczyn dają się odnieść do tego, co w naszym świecie widzimy. To, że większość ludzi tych śmiertelnie groźnych patologii nie jest w stanie przyjąć do wiadomości i nie chce z nimi nic zrobić, dodaje jedynie wiarygodności powyższej interpretacji. Książek Igora Witkowskiego szukajcie na stronie internetowej naszej księgarni: www.nieznany.pl . Można je również zamówić pod numerem 22 827 93 49

Wspólne motywy w przekazach apokaliptycznych

Przemiany na Ziemi - NŚ 03/2023

Jasności nie mamy

Przyszłość zaczyna się ciszej, niż myślimy

Igor Witkowski

W numerze

Nieznany Świat 07/2026 (427)

Nieznany Świat 06/2026 (426)

Nieznana historia ewolucji miłości

Najnowsze komentarze

Witamy z powrotem!

Załóż nowe konto!

Zresetuj swoje hasło

Not enough quota to unlock this post

Czy na pewno chcesz anulować subskrypcję?

Kolejka

Wspólne motywy w przekazach apokaliptycznych

Przemiany na Ziemi - NŚ 03/2023

Być może niektórych zaskoczy fakt, że w bardzo różnych kulturach i epokach powstawały zapowiedzi opisujące spodziewaną apokalipsę, przy czym jeszcze ciekawsze wydaje się to, że ich analiza ujawnia wyraźnie identyczne motywy

PRZECZYTAJ TAKŻE

Jasności nie mamy

Przyszłość zaczyna się ciszej, niż myślimy

Dalsza treść jest płatna

Czytaj bez ograniczeń

Igor Witkowski

W numerze

Nieznany Świat 07/2026 (427)

Nieznany Świat 06/2026 (426)

Nieznana historia ewolucji miłości

Najnowsze komentarze

Witamy z powrotem!

Załóż nowe konto!

Zresetuj swoje hasło

Not enough quota to unlock this post

Czy na pewno chcesz anulować subskrypcję?

Kolejka