COVID-19: Dekonstrukcja pandemii (cz. 1)

Dekonstrukcja ma wiele znaczeń. Z licznych wybierzmy to, które najbardziej pasuje do przedstawionego w tym tekście przedsięwzięcia: Dekonstrukcja to proces rozkładania na części podstawowe, aby lepiej można było zrozumieć strukturę, znaczenia lub sposobu funkcjonowania, często z zamiarem zakwestionowania tradycyjnych interpretacji i odsłonięcia ukrytych założeń. W przypadku tematu choroby Covid-19 działanie takie wydaje się jak najbardziej pożądane

Kłopoty z nadmiarem i rzetelnością badań

Ktoś, kto chciał­by zebrać i zre­cen­zo­wać wszyst­kie pra­ce powsta­łe na temat pan­de­mii, cza­su wiel­kiej trwo­gi moru covi­do­we­go, zna­la­zł­by się w sytu­acji bez­na­dziej­nej. Natu­re Index (NI) infor­mo­wał w sierp­niu 2020 r., że w okre­sie od 1 stycz­nia do 30 czerw­ca 2020 r. w bazach Web of Scien­ce (WoS) i Sco­pus zain­dek­so­wa­no 23 634 opu­bli­ko­wa­nych arty­ku­łów. Pra­ce nauko­we sta­no­wi­ły odpo­wied­nio 48% (WoS) i 37% (Sco­pus) wszyst­kich tek­stów doty­czą­cych Covid-19. Pozo­sta­ła część mate­ria­łów o koro­na­wi­ru­sie SARS-CoV‑2, to listy, recen­zje, arty­ku­ły redak­cyj­ne itp. Dodaj­my, że NI to baza danych, któ­ra śle­dzi insty­tu­cje i kraje/terytoria oraz ich doro­bek nauko­wy od cza­su jej utwo­rze­nia w listo­pa­dzie 2014 r. Web of Scien­ce (WoS) zaś to pakiet baz abs­trak­to­wo-biblio­me­trycz­nych (indek­sów cyto­wań), wyda­wa­nych przez fir­mę Thom­son Reu­ters, a Sco­pus to baza danych o abs­trak­tach i cyta­tach nauko­wych, uru­cho­mio­na przez wydaw­cę aka­de­mic­kie­go Else­vier jako kon­ku­rent star­szej wer­sji WoS w 2004 r.

Auto­rzy tre­ści zawar­tych w NI pod­kre­śla­li fakt, że wraz z roz­prze­strze­nia­niem się COVID-19 na świe­cie, pra­gnie­nie nauko­wych „dobrych wia­do­mo­ści” sta­ło się sil­niej­sze niż kie­dy­kol­wiek. Ale skut­ku­je to pro­ble­mem fał­szy­wie pozy­tyw­nych wyni­ków i fał­szy­wych tro­pów. NI zwra­ca też uwa­gę na to, że pro­wa­dzo­ne w tym cza­sie, na wie­lu polach i pod róż­nym kątem, gorącz­ko­we bada­nia doty­czą­ce COVID-19 peł­ne są kon­flik­tów inte­re­sów. A te utrud­nia­ją uczci­wość i przej­rzy­stość.

PRZECZYTAJ TAKŻE

Duchy i UFO: wspólne źródło?

Moja matka czarownica

Lon­ni Besa­nçon z Uni­wer­sy­te­tu Monash w Mel­bo­ur­ne w Austra­lii wraz ze współ­pra­cow­ni­ka­mi prze­ana­li­zo­wał 12 682 arty­ku­ły nt. COVID-19 zain­dek­so­wa­ne w bazie lite­ra­tu­ry bio­me­dycz­nej i nauk przy­rod­ni­czych Pub­Med. Bada­cze stwier­dzi­li, że 8% z nich zosta­ło zre­cen­zo­wa­nych i zaak­cep­to­wa­nych do publi­ka­cji w dniu zło­że­nia, co suge­ru­je, że w nie­któ­rych przy­pad­kach recen­zja nauko­wa była prze­pro­wa­dza­na pośpiesz­nie. W 43% tych arty­ku­łów ich auto­rzy stwier­dzi­li kon­flikt inte­re­sów zwią­za­ny z redak­cją, w tym u auto­rów – zara­zem redak­to­rów w cza­so­pi­smach przyj­mu­ją­cych ich teksty.

Dziś wie­my wię­cej na temat licz­by prac o COVID-19. W Inter­na­tio­nal Jour­nal of Epi­de­mio­lo­gy z 2025 r. mowa już jest o 17 mln arty­ku­łów nauko­wych opu­bli­ko­wa­nych mię­dzy stycz­niem 2019 a grud­niem 2022 r. Wie­my też o wie­le wię­cej na temat przy­pad­ków kon­flik­tu inte­re­sów.

Konflikty, pieniądze i polityka

Tho­mas Hux­ley, angiel­ski nauko­wiec, zoo­log i filo­zof, ponad 130 lat temu napi­sał: Teo­rie nauki muszą być oce­nia­ne na pod­sta­wie fak­tów i przy­czyn, a nie poprzez dogmat. Nie­ste­ty, pod­czas trwa­nia aler­tu pan­de­micz­ne­go mie­li­śmy do czy­nie­nia wła­śnie z dogma­tem, mówią­cym, że koro­na­wi­rus, do tej pory nie­groź­ny wirus powo­du­ją­cy infek­cję gór­nych dróg odde­cho­wych, wyewo­lu­ował i stał się śmier­tel­nie nie­bez­piecz­nym powo­dem COVID-19. A kto sądzi ina­czej ten pła­sko­zie­miec, antysz­cze­pion­ko­wiec, wróg publicz­ny numer jeden, po pro­stu sza­kal. Bo jak wia­do­mo, trup słał się gęsto, widocz­ny nawet na uli­cach, co ilu­stro­wa­ły zdję­cia z Chin.

Naukow­cy wyra­ża­ją oba­wy doty­czą­ce uczci­wo­ści i przej­rzy­sto­ści pro­ce­su recen­zji, gdy czas akcep­ta­cji tek­stu, z natu­ry swo­jej skom­pli­ko­wa­ne­go, zawie­ra­ją­ce­go sze­reg tabel, danych sta­ty­stycz­nych oraz ich ana­liz, jest tak krót­ki. Przy­spie­sze­nie pro­ce­su recen­zji eks­perc­kiej powin­no zatem mieć miej­sce wyłącz­nie wte­dy, gdy moż­li­we jest zacho­wa­nie rygo­rów nauko­wych, gdyż ich utra­ta może mieć kata­stro­fal­ne skut­ki dla pacjen­tów i zdro­wia publicz­ne­go jako cało­ści – zwra­ca­ją uwa­gę doświad­cze­ni auto­rzy i badacze.