Lewa versus prawa

Iain McGilchrist pisze, że to, co w przestrzeni publicznej uchodzi obecnie za naukowe czy profesjonalne, coraz bardziej kojarzy się z dosłowną precyzją, przedkładaniem ilości nad jakość i teorii nad doświadczenie. Przy czym sposób, w jaki się to odbywa – dodaje ironicznie – zdumiałby nawet XVII-wiecznych twórców współczesnej nauki…

Ist­nie­je taki rodzaj myśle­nia, któ­ry zakła­da, że nauka sta­no­wi jedy­ny spo­sób, w któ­ry może­my dociec praw­dy. Zna­mien­ne w tym jest jed­nak to, iż sama nauka nic takie­go o sobie nie mówi, ma bowiem o wie­le skrom­niej­sze ambi­cje. Mimo to jej apo­lo­ge­ci wyda­ją się śle­pi na tę praw­dę, twier­dząc z prze­ko­na­niem, że odpo­wie­dzi na wszyst­kie waż­ne pyta­nia moż­na uzy­skać jedy­nie, odwo­łu­jąc się do scjen­ty­zmu. Czy aby na pew­no? – zapytajmy.

Szu­ka­jąc jakich­kol­wiek pew­ni­ków, ludzie podą­ża­ją róż­ny­mi dro­ga­mi, a pomoc­ne przy tym mogą oka­zać się: intu­icja, kre­atyw­ność, wyobraź­nia, humor, emo­cje czy meta­fo­ra. Nie jest to bynaj­mniej dys­kre­dy­to­wa­nie lewej pół­ku­li mózgu: logi­ki oraz ana­li­zy, lecz doce­nie­nie innych narzę­dzi, mogą­cy­mi oka­zać się waż­ny­mi w dąże­niu do praw­dy. Przy czym nale­ży dodać, że zdol­ność pra­wej pół­ku­li do roz­wią­zy­wa­nia pro­ble­mów opie­ra się na rze­czach ulot­nych, takich jak np. sny, a spo­strze­że­nia, któ­re wów­czas uzy­sku­je­my, prze­ni­ka­ją do świa­do­me­go umy­słu z obsza­ru nie­świa­do­mo­ści. Jak wyra­ził to Carl G. Jung: Nie wie­rzę, że rozum może być naj­wyż­szym pra­wem ludz­kie­go zacho­wa­nia, choć­by dla­te­go, że doświad­cze­nie poka­zu­je, iż w decy­du­ją­cych chwi­lach zacho­wa­nie wca­le nie kie­ru­je się rozu­mem, lecz prze­moż­ny­mi impul­sa­mi nie­świa­do­mo­ści…

PRZECZYTAJ TAKŻE

Sezon polowań na naukowców?

Rekordowy kosmiczny laser i galaktyka-duch

Z kolei Mar­tin Heideg­ger narze­kał, iż oso­by o świa­to­po­glą­dzie mate­ria­li­stycz­nym patrzą na las tyl­ko po to, żeby osza­co­wać, ile da się uzy­skać z nie­go desek. Jego myśl jest jasna: jeśli nie uwzględ­ni­my punk­tu widze­nia pra­wej półkuli,

umknie nam coś bardzo ważnego.

Nauka bowiem – wraż­li­wa na powab reduk­cji – postrze­ga cały świat oraz ludzi jako swe­go rodza­ju mecha­ni­zmy. Z per­spek­ty­wy lewej pół­ku­li nie ma tam miej­sca na nic innego.

Jak pisze filo­zof­ka Mary Mid­gley w książ­ce Mity w naszym życiu: Po swo­ich względ­nych suk­ce­sach, oświe­ce­nio­we myśle­nie uprasz­cza się i zaczy­na przy­po­mi­nać Pro­kru­sto­we łoże. Czę­sto chwy­ta się ono danej per­spek­ty­wy jako jedy­nej (…) i zaczy­na sto­so­wać ją rów­nież do cał­kiem nie­przy­sta­ją­cych zagad­nień. Inte­lek­tu­al­ny impe­ria­lizm (…) przed­kła­da for­mę nad treść prze­ka­zu, meto­dę nad cel danej aktyw­no­ści oraz dba­nie o szcze­gó­ły nad wyczer­pa­nie głę­bi i zło­żo­no­ści tematu. 

I doda­je: To for­mal­ne skrzy­wie­nie nie jest tak napraw­dę posta­wą racjo­nal­ną, mimo że czę­sto tak się je postrzega.