Mikołaj Kopernik znany i nieznany (cz. 1): od młodości do Fromborka

Zastanawiał się, nie tak dawno temu, jeden z poetów: Gdzieżeś trafił mistrzu Mikołaju na tyle lat życia… Dlaczego Frombork? Co takiego ofiarowuje to północne, chłodne wybrzeże, z długą zimą, deszczem i śnieżną wichurą powalającymi w bałtyckich porywach… Gwiezdne noce, tak przydatne dla badań, to tutaj rzadkość. Mało miast dookoła, niewiele wsi. A przecież za tobą całe młode lata spędzone w cieplejszych, weselszych krainach… Królewska stolica Krakowa, później Italia, włoskie miasta pełne nie kończącego się ciepła i słońca…

Przyjść na świat w euro­pej­skim Toru­niu, w zamoż­nym domu, to napraw­dę dobry punkt wyj­ścia do życia. Miko­łaj był naj­młod­szym z czwor­ga rodzeń­stwa uro­dzo­ne­go w rodzi­nie toruń­skie­go kup­ca. Cho­ciaż od dziec­ka cha­rak­te­ry­zo­wał się spo­koj­nym uspo­so­bie­niem, nie tyl­ko nauka i dom wypeł­nia­ły mu dzień.

Dzie­cię­ce zaba­wy Miko­ła­ja w Toru­niu… Wisła była jak całe morze, a przy­brzeż­ne zaro­śla jak wiel­kie pusz­cze. Któż z nas nie miał kie­dyś dzie­się­ciu czy dwu­na­stu lat. Wraz z rodzeń­stwem i kole­ga­mi obser­wo­wa­li cie­ka­we rzecz­ne życie – a było na co popa­trzeć i kogo posłu­chać. Por­to­wy ruch na sze­ro­kiej Wiśle. Stat­ki han­dlo­we, żaglo­we okrę­ty, wiel­kie bar­ki i uwi­ja­ją­ce się pomię­dzy nimi małe wio­sło­we i żaglo­we łodzie. Mary­na­rze cho­dzą­cy po mie­ście, mówią­cy w innych języ­kach, czę­sto w dziw­nych stro­jach, zamoż­ni kup­cy o poważ­nym wyglą­dzie i bystrych spojrzeniach.

PRZECZYTAJ TAKŻE

Jak szamani z Tuwy „kamłali” nad Stalingradem

Walenty i inni święci, którzy nie istnieli? Legenda, symbol i tajemnica kultu

Toruń był boga­tym dużym mia­stem nale­żą­cym do słyn­nej Han­zy, obok Gdań­ska i Elblą­ga jed­nym z głów­nych miejsc prze­ła­dun­ko­wych dla kró­le­stwa Pol­ski, dla potęż­nych Węgier, dla dzia­ła­ją­cych tu kup­ców z Euro­py Zachod­niej. Prze­pły­wa­ły przez Toruń wiel­kie han­dlo­we żaglow­ce zmie­rza­ją­ce dalej do miast nie­miec­kich, holen­der­skich czy do Lon­dy­nu. Poru­sza­ły się naj­czę­ściej w kon­wo­jach, chro­nio­ne przez uzbro­jo­ne okrę­ty, gdyż zna­ją­cy realia kup­cy wole­li czuć się bezpiecznie.

W 1483 r. zmarł pan ojciec Koper­nik, pozo­sta­wia­jąc żonę Bar­ba­rę i czwo­ro dzie­ci, w tym dzie­się­cio­let­nie­go Miko­ła­ja. Jed­nak rodzi­na nie musia­ła sprze­da­wać swej kamie­ni­cy, a naj­młod­si uczy­li się bez żad­nej prze­rwy. To wte­dy poja­wił się brat mat­ki, zdol­ny i ambit­ny Łukasz Wat­zen­ro­de, czło­wiek, któ­ry razem z kró­lem Pol­ski i jego naj­bliż­szy­mi współ­pra­cow­ni­ka­mi usta­lał waż­ne spra­wy pół­noc­nej czę­ści pań­stwa. Miał dopie­ro 35 lat, lecz posia­dał już znacz­ny mają­tek zdo­by­wa­ny dzię­ki god­no­ściom kościel­nym, ozna­cza­ją­cym sta­łe pokaź­ne wpływy.

Szko­ła przy­pa­ra­fial­na w Toru­niu nauczy­ła Miko­ła­ja pod­staw mate­ma­ty­ki i astro­no­mii oraz świet­nej zna­jo­mo­ści łaci­ny – języ­ka ówcze­snej wła­dzy, reli­gii i nauki, bez któ­rej zamysł dal­szych stu­diów był nie­moż­li­wy do speł­nie­nia. Gdy jako osiem­na­sto­la­tek roz­po­czy­nał stu­dia na Aka­de­mii Kra­kow­skiej, posłu­gi­wał się nią swo­bod­nie. Miesz­kał w bur­sie o kil­ka minut dro­gi od same­go Col­le­gium Maius, gdzie sta­ły przy­rzą­dy do badań astro­no­micz­nych. Bar­dzo szyb­ko nauczył się nimi posłu­gi­wać. A było w Kra­ko­wie od kogo się uczyć. Astro­no­mię i mate­ma­ty­kę wykła­da­li tu nauczy­cie­le o zna­nych w Euro­pie imio­nach – Waw­rzy­niec z Raci­bo­rza potra­fią­cy prze­wi­dy­wać zaćmie­nia słoń­ca, Piotr Gaszo­wiec prze­pro­wa­dza­ją­cy samo­dziel­ne obser­wa­cje i obli­cze­nia dla połu­dni­ka kra­kow­skie­go czy słyn­ny Mar­cin Byli­ca z Olku­sza, któ­ry poda­ro­wał Aka­de­mii zestaw cen­nych narzę­dzi astro­no­micz­nych. Był też Woj­ciech z Bru­dze­wa – nauczy­ciel, mistrz i przy­ja­ciel Koper­ni­ka. I nasz Miko­łaj uczył się dalej. Po zakoń­cze­niu stu­diów w Kra­ko­wie przy­był na War­mię, by dzię­ki wujo­wi Łuka­szo­wi, któ­ry moc­no sie­dział na bisku­pim tro­nie w Lidz­bar­ku War­miń­skim, zostać jed­nym z kano­ni­ków we From­bor­ku. Ta funk­cja przy­no­si­ła sta­ły dochód, tak więc zabez­pie­cza­ła go mate­rial­nie. Na uspra­wie­dli­wie­nie pro­tek­cji dodaj­my, że Miko­łaj o nią nie zabie­gał, a żaden z innych kano­ni­ków nie objął tej posa­dy ina­czej jak z pole­ce­nia wyso­ko posta­wio­nych osób. Kapi­tu­łę from­bor­ską sta­no­wi­ły tere­ny uro­dzaj­nych gmin: From­bork, Mel­zak i Olsz­tyn. Kano­ni­kom pod­le­ga­ło tu wszyst­ko – usta­la­li podat­ki i czyn­sze, roz­dzie­la­li len­na, sądzi­li i mia­no­wa­li sędziów, osie­dla­li chło­pów i dzier­żaw­ców, pobie­ra­li wyna­gro­dze­nia za przy­dzia­ły praw do polo­wań i rybo­łów­stwa. Cały dochód z boga­tych dóbr dzie­li­ło mię­dzy sobą 16 kano­ni­ków, a Koper­nik od 24. roku życia był jed­nym z nich. Jed­nak wypeł­nia­nie powin­no­ści wyni­ka­ją­cych z pia­sto­wa­nia sta­no­wi­ska mia­ło jesz­cze na dłuż­szy czas go omi­nąć, gdyż sie­dem następ­nych lat spę­dził na stu­dio­wa­niu astro­no­mii, medy­cy­ny oraz pra­wa, i to w koleb­ce euro­pej­skie­go odro­dze­nia nauki i kultury.