Mikołaj Kopernik znany i nieznany (cz. 2): od obrony Olsztyna po jesień życia

W 1519 r. król Zygmunt I Stary przyjechał do Torunia i wezwał mistrza krzyżackiego jako lennika, lecz ten nie raczył odpowiedzieć. Wówczas wojska polskie wkroczyły na ziemie Zakonu. Rozpoczęła się ostatnia wojna polsko-krzyżacka. Decyzją biskupa Warmia zachowała neutralność, jednak obie strony konfliktu operowały na jej terytorium

Ze zmien­nym szczę­ściem zaj­mo­wa­no i nisz­czo­no wie­le miast i wsi. Jak zawsze, naj­bar­dziej cier­pia­ła przy tym lud­ność cywil­na. Wio­sną 1520 r. Krzy­ża­cy zaję­li Bra­nie­wo, spa­li­li nawet część From­bor­ka. Kie­dy jesie­nią zagro­żo­ny był Olsz­tyn, Koper­nik został komi­sa­rzem War­mii z sze­ro­ki­mi upraw­nie­nia­mi. Nowy rząd­ca dzia­łał spraw­nie. 21 grud­nia do obro­ny przy­by­ło 100 kon­nych, w dro­dze były zamó­wio­ne proch, ołów i hakow­ni­ce. 16 stycz­nia 1521 r. Krzy­ża­cy wkro­czy­li na przed­mie­ścia Olsz­ty­na, ale Koper­nik zigno­ro­wał pisem­ne wezwa­nie do pod­da­nia mia­sta i zam­ku. Dzie­sięć dni póź­niej olsz­tyń­ska zało­ga odpar­ła naj­sil­niej­szy z dotych­cza­so­wych szturmów.

W sumie Miko­łaj prze­by­wał z róż­ny­mi prze­rwa­mi w Olsz­ty­nie przez kil­ka lat, ale nie zanie­chał nauko­wej pra­cy. Prze­pro­wa­dzał obser­wa­cje astro­no­micz­ne, posłu­gu­jąc się instru­men­ta­mi przy­wie­zio­ny­mi z From­bor­ka. Spo­rzą­dził też pod jed­nym z zam­ko­wych kruż­gan­ków widocz­ną do dziś tabli­cę pomia­rów astronomicznych.

PRZECZYTAJ TAKŻE

Moja matka czarownica

Jak szamani z Tuwy „kamłali” nad Stalingradem

Kopernikańska ekonomia

Przez lata Koper­nik pozo­sta­wał bacz­nym obser­wa­to­rem sto­sun­ków gospo­dar­czych, prze­cież przez dłu­gi czas pro­wa­dził inte­re­sy kapi­tu­ły war­miń­skiej. Owo­cem jego prze­my­śleń był słyn­ny Trak­tat o mone­cie, w któ­rym uczo­ny przed­sta­wił przy­czy­ny pro­ble­mów gospo­dar­czych i pro­po­no­wał, jak im zara­dzić. Same Sta­ny Pru­skie, a więc naj­waż­niej­si spo­śród ducho­wień­stwa, miesz­czań­stwa i szlach­ty Prus, popro­si­ły pra­wie 50-let­nie­go Miko­ła­ja o uczest­nic­two na zjeź­dzie w Gru­dzią­dzu. I tu nie­spo­dzian­ka. Jego wystą­pie­nie oka­za­ło się nie­ocze­ki­wa­nie ostre, skie­ro­wa­ne prze­ciw­ko rzą­dzą­cym. Koper­nik napięt­no­wał psu­cie pie­nią­dza przez wład­ców oraz zanie­cha­nia i błę­dy w admi­ni­stro­wa­niu kra­jem, co cyklicz­nie dopro­wa­dza­ło do infla­cji, w kon­se­kwen­cji roz­sze­rza­jąc obszar nie­do­stat­ku i bie­dy. W prze­mo­wie zwra­cał uwagę: