Ślad, który istnieje

Są takie sprawy, które z pozoru wydają się zamknięte – wszystko zos­tało przeszukane, sprawdzone, rozpoznane do ostatniego szczegółu. A jednak często mamy wrażenie, że pozostaje w nich jakaś luka, coś, co wymyka się procedurom, technice i logice działania instytucji. I właśnie w tej luce pojawia się pytanie: czy rzeczywistość jest naprawdę tak jednoznaczna, jak chcielibyśmy w to wierzyć?

Kil­ka lat temu, na prze­ło­mie maja i czerw­ca, zgło­si­ła się do mnie rodzi­na zagi­nio­nej kobie­ty. Wyda­rzy­ło się to w nie­wiel­kiej miej­sco­wo­ści w oko­li­cach Płoń­ska – zwy­kłe gospo­dar­stwo, zwy­kłe życie. Kobie­ta wyszła rano z domu, jak wie­le razy wcze­śniej, tym razem jed­nak nie wróciła.

Poli­cja zro­bi­ła wszyst­ko, co nale­ża­ło: prze­szu­ka­no gospo­dar­stwo i oko­li­cę, uży­to psa tro­pią­ce­go, spro­wa­dzo­no sprzęt z kame­ra­mi ter­mo­wi­zyj­ny­mi. Pierw­szy trop pro­wa­dził do sta­wu, któ­ry dokład­nie spraw­dzo­no. Bez rezultatu.

PRZECZYTAJ TAKŻE

Z życia wzięte

Sztokholm Swedenborga

Zroz­pa­czo­na rodzi­na nie pod­da­wa­ła się i w koń­cu tra­fi­ła do mnie.

Nie zna­łem zagi­nio­nej. Nie wie­dzia­łem nic o jej życiu, rela­cjach ani sta­nie psy­chicz­nym. Kie­dy jed­nak trzy­ma­łem w rękach jej sukien­kę, poja­wi­ło się coś… trud­ne­go do opi­sa­nia – nie była to deduk­cja ani logicz­na ana­li­za. Raczej obraz, frag­ment rze­czy­wi­sto­ści, któ­ry odsło­nił się na chwi­lę, jak­by ktoś uchy­lił zasłonę.

Zoba­czy­łem obej­ście: dom, dru­gi budy­nek tzw. let­niak, dwie sto­do­ły. Rodzi­na potwier­dzi­ła każ­dy z tych szcze­gó­łów. Poja­wił się też nagły impuls i seria obra­zów: jed­na ze sto­dół, dra­bi­na, wej­ście na strych, nie­wiel­kie drzwi… Miej­sce teo­re­tycz­nie spraw­dzo­ne, a jed­nak jak­by nie­wi­dzial­ne. Opi­sa­łem to, choć sam nie rozu­mia­łem, dla­cze­go wła­śnie tam kie­ru­je się moja uwa­ga. Reak­cja rodzi­ny była chłod­na, wycho­dzi­li wyraź­nie roz­cza­ro­wa­ni. Trud­no się zresz­tą dzi­wić, bo prze­cież nic nowe­go im nie powiedziałem.

A jed­nak po powro­cie ktoś posta­no­wił spraw­dzić wszyst­ko jesz­cze raz.

I to jesz­cze raz oka­za­ło się rozstrzygające.

Cia­ło kobie­ty znaj­do­wa­ło się dokład­nie tam, gdzie wska­za­łem – na stry­chu sto­do­ły, w miej­scu wcze­śniej prze­szu­ka­nym. Praw­do­po­dob­nie poli­cjant zaj­rzał tutaj, nie roz­glą­da­jąc się uważ­nie. Cza­sem wys­tarczy brak wni­kli­wo­ści, aby coś oczywis­tego pozo­sta­ło ukryte.

Bada­nia wyka­za­ły, że kobie­ta popeł­ni­ła samo­bój­stwo przez powie­sze­nie. Spra­wa for­mal­nie zosta­ła zamknię­ta. W rze­czy­wi­sto­ści jed­nak dopie­ro się zaczęła.

W rodzi­nie poja­wi­ły się napię­cia, pró­by zna­le­zie­nia win­ne­go, wza­jem­ne podej­rze­nia i oskar­że­nia. To zro­zu­mia­łe w sytu­acji śmier­ci, któ­ra wyda­je się być pozba­wio­na sensu.

Od począt­ku mia­łem inne odczu­cie, prze­ko­na­nie, iż była to decy­zja pod­ję­ta w samotności.

Nie to jed­nak jest tu najważniejsze.

Naj­waż­niej­sze są pyta­nia, któ­re wra­ca­ją po takich spra­wach: Czym jest ślad, któ­ry moż­na odczy­tać? Jak to moż­li­we, że nie­zna­ne miej­sce ujaw­nia się z taką pre­cy­zją? Skąd bie­rze się infor­ma­cja, któ­rej nikt wcześ­niej nie przekazał?

Coraz czę­ściej myślę o rze­czy­wi­sto­ści jako o struk­tu­rze infor­ma­cji – nie jako o zbio­rze rze­czy, lecz sie­ci powią­zań. W takim uję­ciu wszyst­ko pozo­sta­wia zapis. Nie tyl­ko fizycz­ny, ale rów­nież sub­tel­ny, trud­ny do uchwycenia.

Tech­no­lo­gia, Inter­net, bazy danych, sys­te­my wyszu­ki­wa­nia, wszyst­ko to dzia­ła według podob­nej zasa­dy. Wpi­su­je­my właś­ciwe sło­wa i docie­ra­my do infor­ma­cji, któ­rej wcze­śniej nie zna­li­śmy. Waru­nek jest jeden: trze­ba wie­dzieć, jak szukać.

W mojej pra­cy takim klu­czem bywa zapach przed­mio­tu nale­żą­ce­go do zagi­nio­nej oso­by. Ale nie cho­dzi wyłącz­nie o mate­rię. Cho­dzi raczej o stwo­rze­nie połą­cze­nia – sta­nu, w któ­rym infor­ma­cja prze­sta­je być obca.

Co istot­ne, doświad­cze­nie to nie przy­po­mi­na kon­tak­tu ze śmier­cią. Wręcz prze­ciw­nie. Mie­wam wra­że­nie, jak­by to, co zosta­ło utra­co­ne, wciąż ist­nia­ło, lecz w innej for­mie, dostęp­nej nie przez zmy­sły, ale przez odczucie.

A to pro­wa­dzi do wnio­sku, ani łatwe­go, ani jednoznacznego.

Być może świat nie jest zbio­rem oddziel­nych zda­rzeń, lecz cią­głym ich zapi­sem. Być może nic nie ginie cał­ko­wi­cie, lecz zmie­nia spo­sób ist­nie­nia. A my, w rzad­kich momen­tach, potra­fi­my ten zapis odczytać.

To nie jest wie­dza pew­na. Raczej kie­ru­nek myślenia.

Jeśli wszyst­ko jest infor­ma­cją, gra­ni­ca mię­dzy zna­nym a nie­zna­nym prze­bie­ga ina­czej, niż sądzi­my. Być może nie cho­dzi o to, czy coś ist­nie­je, lecz o to, czy potra­fi­my zna­leźć wła­ści­wy spo­sób, by to dostrzec.

I może wła­śnie w tym kry­je się sens takich histo­rii. Nie w zda­rze­niu, lecz w pyta­niu, któ­re po nim zosta­je. Czy rze­czy­wi­stość jest zamknię­ta i nam zna­na, czy tyl­ko czę­ścio­wo odczy­ty­wa­na? A jeśli tyl­ko w czę­ści, to jak dużo jest dla nas niedostępne?