Sztokholm Swedenborga

Kiedy 22 lipca 1973 r. zsiadłem z promu, znalazłem się dosłownie w innym świecie. Sztokholm był zupełnie poza czasem, jaki znałem

Były tu oczy­wi­ście par­tie poli­tycz­ne, co zaob­ser­wo­wa­łem, stop­nio­wo pozna­jąc język, ale mia­łem wra­że­nie, że jest to rodzaj towa­rzy­skiej gry mię­dzy pro­fe­sjo­na­li­sta­mi. Oto poli­ty­cy roz­gry­wa­ją pomię­dzy sobą roz­ma­ite kon­tre­dan­se według reguł, któ­re sami sobie wcze­śniej narzu­ci­li. Spo­kój i zrów­no­wa­żo­na powa­ga, jak­by wspól­ne regu­lar­ne spo­ży­wa­nie posił­ków. Rzu­cał się w oczy swo­isty rodzaj pro­win­cjo­nal­no­ści. Poza­eu­ro­pej­ski, ale tak sil­nie usta­bi­li­zo­wa­ny, że pozwa­lał na dumę z niej.

Musia­ły minąć lata, nim zro­zu­mia­łem war­tość i potę­gę umie­jęt­nie wyko­rzy­sty­wa­ne­go poło­że­nia geo­gra­ficz­ne­go tej skan­dy­naw­skiej enkla­wy. Co tu dużo mówić, Szwe­cja i Szwe­dzi zro­bi­li na mnie wra­że­nie. Ale zosta­wiam te, odle­głe, dziś mało aktu­al­ne, spostrzeżenia.

PRZECZYTAJ TAKŻE

Z życia wzięte

Ślad, który istnieje

Nad­szedł czas, gdy zafa­scy­no­wa­ła mnie parap­sy­cho­lo­gia – to był hura­gan upo­je­nia bogac­twem oraz róż­no­rod­no­ścią świa­ta wta­jem­ni­czeń, u któ­re­go pro­gu stałem.

Powi­nie­nem był pisać wów­czas bar­dziej oso­bi­ście, od sie­bie, ale pochło­nę­ła mnie bez resz­ty lite­ra­tu­ra wta­jem­ni­czeń, dopro­wa­dza­jąc nie­mal do obłę­du. Łapa­łem za pió­ro i pró­bo­wa­łem opi­sy­wać świat, któ­ry mi się otwie­rał, ale, jak to widzę dzi­siaj, robi­łem to źle, bo sili­łem się na wię­cej, niż mogłem. Nie byłem do tego goto­wy, ale o tym nie wie­dzia­łem. Roz­wie­ra­ły się prze­­de mną bra­my świa­to­po­glą­dów i filo­zo­fii, o któ­rych ist­nie­niu mia­łem bla­de poję­cie. Gdy­bym wów­czas pisał lepiej, było­by to jak coś ze Swe­den­bor­ga*.

Czas świa­ta biegł nie­prze­rwa­nie, a ja tra­ci­łem wia­rę w to, w czym zgod­nie z rodzin­ną tra­dy­cją wzra­sta­łem i wie­rzy­łem. Rów­no­cze­śnie rosła w siłę moja świa­do­mość, wspar­ta intu­icją, iż czło­wiek nie ma jed­nej duszy, że ma ich co naj­mniej kil­ka! Jed­na może się na przy­kład reali­zo­wać w lite­ra­tu­rze, inna w archi­tek­tu­rze. Tu i tu nie­zbęd­na jest intu­icja, któ­ra sama w sobie jest wszak duchowością.

Impo­nu­ją­co mądrzy byli wcze­śni Gre­cy. Na naj­star­szych rysun­kach i wazach widać syl­wet­kę eido­lo­na. Czło­wiek umie­ra (albo zasy­pia) i wte­dy wycho­dzi z nie­go eidolon. Zdu­mie­wa­ją­ca intu­icja, bowiem dopie­ro w XX w. naukow­cy odkry­li, że w bocz­nych pła­tach mózgu ist­nie­je obraz całe­go ludz­kie­go cia­ła (prócz kory mózgo­wej). A ci Gre­cy już mie­li swo­je­go eido­lona, póź­niej psy­che, jesz­cze póź­niej pneu­mę. Czyż to nie zdumiewające?

Gdy­by pójść za intu­icją i doświad­cze­nia­mi Swe­den­bor­ga, napo­tka­li­by­śmy licz­ne kate­go­rie anio­łów, np. sera­finy, che­ru­bi­ny, tro­ny. Nie jestem aż tak wczy­ta­ny w tego filo­zo­fa, by to wie­dzieć, ale może spi­sał on rów­nież hie­rar­chię dia­błów? W każ­dym razie uwa­żam, że popeł­nia błąd, kto lek­ce sobie waży tego nad wyraz uta­len­to­wa­ne­go szwedz­kie­go ekstrasensa.

Lite­ra­tu­ra, dusza lite­rac­ko­ści, to wni­ka­nie i syn­te­za. Nato­miast poezja jest w moim odczu­wa­niu boha­ter­stwem, hero­icz­nym wbi­ja­niem kija w luź­ne pia­ski. Nagi, sła­by, głod­ny i trzę­są­cy się, zagro­żo­ny przez żywio­ły, bestie i demo­ny, oto poeta. Czyż to, co robi, nie jest kwin­te­sen­cją boha­ter­stwa, kon­so­la­cją w naj­głęb­szym zna­cze­niu tego słowa?

Kon­so­la­cją nago­ści i sła­bo­ści w oder­waniu od pozna­nia, od wta­jem­ni­cze­nia. Naj­głęb­sze moż­li­we wta­jem­ni­cze­nie duszy i jej intu­icji, jak rów­nież uzna­nie pra­sta­rej, ostrze­ga­ją­cej nas praw­dy: natu­ra rze­czy lubi się ukry­wać.

dPN

andrzej.​szmilichowski@​gmail.​com

* Ema­nu­el Swe­den­borg – szwedz­ki nau­kowiec, filo­zof, mistyk i inter­pre­ta­tor Pis­ma Świę­te­go. Pod koniec XVIII w. na bazie prze­sła­nia jego pism ugrun­to­wa­ła się dok­try­na reli­gij­na nazy­wa­na Nowym Jeruzalem.