Wyrwa. Tylko krowa nie zmienia zdania

Z Romanem Warszewskim o niedawno zmarłym pisarzu i nobliście Mario Vargasie Llosie rozmawia Alicja Dmowska

Mówisz, że to wyrwa?

̶ Nie ma wąt­pli­wo­ści. To ogrom­na stra­ta dla świa­to­wej lite­ra­tu­ry. Mario Var­gas Llo­sa to jeden z naj­do­sko­nal­szych nar­ra­to­rów XX i XXI wie­ku. Jego śmierć, odej­ście to jesz­cze jeden wyraź­ny znak, że coś się skoń­czy­ło, że wie­le rze­czy będzie wyglą­da­ło cał­kiem ina­czej niż do tej pory.

To truizmy…

– Ale nie moż­na ich pomi­nąć w kon­tek­ście śmier­ci pisarza.

PRZECZYTAJ TAKŻE

Literatura jako droga do wewnętrznego kosmosu

Czarny Papież bez cenzury

A jeszcze niedawno, recenzując na łamach „Migotań” ostatnią książkę Llosy „To dla Pani ta cisza”, pisałeś o nim jako o młodym Matuzalemie.

– Cho­dzi­ło mi o to, że ta książ­ka napi­sa­na jest z iście mło­dzień­czą werwą i w zawa­diac­kim sty­lu, iż trud­no było­by się domy­śleć, że jej autor to oso­ba bli­sko dzie­więć­dzie­się­cio­let­nia. Poza tym wyda­wa­ło się, że MVLl jest wiecz­ny niczym Sfinks, że był i zawsze będzie. Nie­ste­ty czas i o nie­go się upomniał.

Do którego z pisarzy z przeszłości byś go porównał?

– Do Bal­za­ka. Czę­ścio­wo może do Dosto­jew­skie­go. To ten kali­ber pisar­stwa. Następ­ców nie widać i może w ogó­le ich nie będzie, bo cza­sy teraz cał­kiem inne.

Która z książek Llosy jest odpowiednikiem „Biesów”?

– Woj­na koń­ca świa­ta.

A „Braci Karamazow”?

– Powiedz­my, że Roz­mo­wa w Kate­drze.

A jeśli by go porównywać do pisarzy bardziej nam współczesnych, kogo byś wymienił?

– Gün­te­ra Grassa.

Czytałam ostatnio artykuł o Llosie w „Polityce”, ale niewiele o się o nim dowiedziałam jako o człowieku.

– Też to czy­ta­łem. To był arty­kuł głów­nie o książ­kach MVLl.

My skupmy się na nim samym. Jesteś jednym z nielicznych Polaków, który miał kilkukrotny kontakt z Llosą i ta znajomość trwała aż kilkadziesiąt lat.

– Nie wiem jed­nak, czy moż­na powie­dzieć, że dobrze go zna­łem. Raczej nie. Znacz­nie lepiej zna­li go na pew­no Adam Mich­nik i Tomasz Pin­del – bio­graf pisa­rza. Z MVLl spo­tka­łem się czte­ry razy, przy czym za trze­cim razem to było kil­ka spo­tkań dzień po dniu. Wte­dy powstał mój obszer­ny wywiad z nim, któ­ry pod tytu­łem Skrzy­dła dia­bła, rogi anio­ła uka­zał się w for­mie książ­ko­wej. To jeden z naj­dłuż­szych wywia­dów, jakie­go kie­dy­kol­wiek udzielił.

A pierwszy raz?

– Było to bar­dzo daw­no temu. MVLl był jesz­cze sto­sun­ko­wo mło­dy. W roku 1982, w cza­sie mojej pierw­szej podró­ży do Ame­ry­ki Połu­dnio­wej, do Peru, zbie­ra­łam mate­ria­ły do książ­ki Pokaż­cie mi brzuch ter­ro­ryst­ki o masa­krze dzien­ni­ka­rzy w andyj­skiej wio­sce Uchu­rac­cay, gdzie tubyl­cy gru­pę dzien­ni­ka­rzy wzię­li za ter­ro­ry­stów z orga­ni­za­cji Świe­tli­sty Szlak. Spo­dzie­wa­jąc się nagro­dy ze stro­ny poli­cji i woj­ska, zatłu­kli ich na śmierć. Zosta­ła wte­dy powo­ła­na spe­cjal­na komi­sja, któ­ra mia­ła wyja­śnić, jak mogło do tego dojść, a w jej skład wszedł m.in. Mario Var­gas Llo­sa. Inte­re­su­jąc się tym tema­tem, nie mogłem go wte­dy nie spo­tkać i nie poznać.

Pisarz nie dziwił się, że sprawą masakry interesuje się młody dziennikarz z dalekiej Polski?

– Owszem, dzi­wił się, ale mia­ło to bar­dzo pozy­tyw­ny wydźwięk. Zachę­cał mnie, abym na ten temat jak naj­wię­cej napi­sał, bo była to kwe­stia uni­wer­sal­na i ponadczasowa.