Gdy niepełnosprawność zapukała do drzwi

Wielu z nas boryka się z niepełnosprawnością w różnym stopniu zaawansowania. Czasem wpisana jest w ludzkie życie od urodzenia, innym razem przychodzi z wiekiem, wskutek choroby, błędu lekarskiego czy wypadku. I choć obecnie łatwiej się z nią zmagać, a komfort życia nie musi być rażąco niski, dzięki dostępności specjalistycznego nowoczesnego sprzętu medycznego (o ile jego cena nie przekracza naszych finansowych możliwości), zawsze jednak wiąże się z trudnościami, utrudnieniami w codziennym funkcjonowaniu, nierzadko dyskomfortem nie tylko fizycznym, ale i psychicznym upokorzeniem.

Dlaczego więc niektórzy w pełni sprawni – osoby bez niepełnosprawności – zachowują się tak, jakby ten problem nigdy nie miał dotknąć ich lub ich bliskich? Kim są właściciele restauracji, którzy nie życzą sobie w swoich lokalach osób słabszych.

Persona non grata?!

Kie­dy wie­le lat temu, będąc w restau­ra­cji w jed­nym z miast na Dol­nym Ślą­sku, usły­sza­łam z ust mło­dych gości, wyglą­da­ją­cych na majęt­nych, że w więk­szych mia­stach w Pol­sce ist­nie­ją loka­le, do któ­rych nie wpusz­cza­ne są oso­by nie­peł­no­spraw­ne, trud­no było mi w to uwie­rzyć. Czy­nio­no tak ponoć dla­te­go, by ich obec­ność nie odbie­ra­ła ape­ty­tu sta­łym klien­tom. Mło­dzi zacho­wy­wa­li się, jak­by ich nigdy nie mia­ło to doty­czyć, śmie­jąc się i żar­tu­jąc ze słab­szych. Bar­dzo dłu­go kwe­stia ta nie dawa­ła mi spokoju.

Już w sierp­niu 2013 r. na por­ta­lu porad​ni​kre​stau​ra​to​ra​.pl dostęp­ny był arty­kuł Rafa­ła Boru­ca, w któ­rym pisał on o tym, że media co pewien czas infor­mu­ją o przy­pad­kach dys­kry­mi­na­cji w loka­lach gastro­no­micz­nych. Doty­czy­ło to innych, czy­li głów­nie osób nie­peł­no­spraw­nych, ale tak­że o ciem­niej­szym kolo­rze skó­ry czy obcym pocho­dze­niu etnicz­nym. Nie wpusz­cza­no ich do loka­lu lub obsłu­gi­wa­no w nie­od­po­wied­ni spo­sób. Nie­ste­ty, bar­dzo dłu­go pano­wa­ło powszech­ne prze­ko­na­nie, że hotel czy restau­ra­cja to miej­sca, w któ­rych przed­się­bior­ca, jako oso­ba pry­wat­na, może robić nie­mal wszyst­ko. Swo­bo­da pro­wa­dze­nia dzia­łal­no­ści gospo­dar­czej była spra­wą fun­da­men­tal­ną, a wła­ści­ciel usta­lał, kto ma pra­wo wejść i zostać obsłu­żo­nym. W wie­lu obiek­tach gastro­no­micz­nych wpro­wa­dzo­no selek­cję, pole­ga­ją­cą na tym, że obsłu­ga przy wej­ściu decy­do­wa­ła o tym, kogo zapro­sić do środ­ka. Kil­ka­na­ście lat temu poja­wił się w tym kon­tek­ście ele­ment god­no­ści oso­bi­stej, dla­te­go restau­ra­to­rzy zobo­wią­za­ni zosta­li do pro­wa­dze­nia firm w taki spo­sób, by nie nara­żać klien­tów na jej naru­sze­nie – infor­mo­wał Miro­sław Wró­blew­ski, ówcze­sny Dyrek­tor Zespo­łu Pra­wa Kon­sty­tu­cyj­ne­go i Mię­dzy­na­ro­do­we­go w Biu­rze Rzecz­ni­ka Praw Oby­wa­tel­skich. Nie­ste­ty nie zawsze było i jest to przestrzegane.

PRZECZYTAJ TAKŻE

Wyspa Piękna i jej tajemnice (cz. 1)

Kryształowa Góra w Kraskowie

Nie-ludzie?

Nato­miast Mał­go­rza­ta Obe­rlan w Nowo­ściach Dzien­ni­ku Toruń­skim z 2018 r. opi­sa­ła sytu­ację, któ­ra się zda­rzy­ła w jed­nej z restau­ra­cji na tam­tej­szej Sta­rów­ce. Pra­cow­ni­com socjal­nym Domu Pomo­cy Spo­łecz­nej w Chełm­nie chy­ba po dziś dzień towa­rzy­szą trau­ma­tycz­ne wspo­mnie­nia z wyciecz­ki do Toru­nia – gdy będąc wraz z gru­pą 15 pod­opiecz­nych, dzie­ci i osób doro­słych nie­peł­no­spraw­nych inte­lek­tu­al­nie i fizycz­nie, w tym na wóz­kach, w restau­ra­cji Sphinx doświad­czy­ły dys­kry­mi­na­cji. Po godz. 12.00 gru­pa weszła do ogród­ka loka­lu. Pod­opiecz­nych na wóz­kach pod­pro­wa­dzo­no do wol­nych sto­li­ków. Gdy poja­wił się mena­ger obsłu­gi, pra­cow­ni­ca socjal­na zapy­ta­ła, czy dosta­ną posił­ki w cenie do 20 zł. Odpo­wiedź brzmia­ła „nie”, choć w witry­nie loka­lu wid­niał napis: Lunch: zupa, danie, napój od 16 zł. Dla wspo­mnia­nych pod­opiecz­nych DPS wyciecz­ka mia­ła być przy­jem­no­ścią, jed­nak atrak­cję tę zepsu­ła nie­uda­na pró­ba sko­rzy­sta­nia z restauracji.

Incy­dent ten spra­wił, że oso­by nie­spraw­ne poczu­ły się jak nie-ludzie. Tego rodza­ju dys­kry­mi­na­cja w tym wła­śnie loka­lu nie pierw­szy raz spo­tka­ła pod­opiecz­nych wspo­mnia­ne­go DPS‑u. Wów­czas usły­sze­li, że jako­by nie ma wol­nych miejsc, choć już na pierw­szy rzut oka widać było, że to nie­praw­da. Wów­czas kie­row­ca auto­ka­ru uparł się jed­nak, iż zaj­mą miej­sca. Osta­tecz­nie zosta­li obsłużeni.

Niewidomi klienci

Do jed­nej z tczew­skich restau­ra­cji nie wpusz­czo­no nato­miast gru­py nie­wi­do­mych tury­stów. Powo­dem były asy­stu­ją­ce im psy. Pra­cow­ni­cy loka­lu zasła­nia­li się prze­pi­sa­mi sani­tar­ny­mi, zapo­mi­na­jąc, że zgod­nie z usta­wą z 21 listo­pa­da 2008 r. oso­by nie­peł­no­spraw­ne wraz z psem asy­stu­ją­cym mają pra­wo wstę­pu do obiek­tów uży­tecz­no­ści publicz­nej, w tym peł­nią­cych funk­cje gastro­no­micz­ne. Warun­kiem sko­rzy­sta­nia z tych upraw­nień jest jedy­nie wypo­sa­że­nie zwie­rzę­cia w odpo­wied­nią uprząż oraz oka­za­nie przez oso­bę, któ­rej ono towa­rzy­szy, cer­ty­fi­ka­tu potwier­dza­ją­ce­go jego sta­tus, a tak­że zaświad­cze­nia o wyko­na­niu wyma­ga­nych szcze­pień wete­ry­na­ryj­nych. Zazna­czyć nale­ży, iż nie­peł­no­spraw­ny nie jest przy tym zobo­wią­za­ny do zakła­da­nia takie­mu psu kagań­ca czy pro­wa­dze­nia go na smyczy.

Według orze­cze­nia Sądu Ape­la­cyj­ne­go w War­sza­wie z dnia 28 wrze­śnia 2011 r.: unie­moż­li­wie­nie oso­bie nie­peł­no­spraw­nej sko­rzy­sta­nia z usług restau­ra­cji jest naru­sze­niem dóbr oso­bi­stych. Takie sta­no­wi­sko zajął sąd w spra­wie prze­ciw­ko wspo­mnia­nej restau­ra­cji. Dodat­ko­wo obcią­żył jej wła­ści­cie­la karą w wyso­ko­ści 10 tys. zł na cel społeczny.

Nieporozumienie czy przejaw dyskryminacji?

Podob­ne nie­mi­łe zda­rze­nie dotknę­ło swe­go cza­su Sta­ni­sła­wa Kmie­ci­ka, zna­ne­go arty­stę malu­ją­ce­go usta­mi i noga­mi. Wraz z żoną i przy­ja­ciół­mi chciał wejść do nowo­są­dec­kie­go loka­lu Bohe­ma na kon­cert zespo­łu Anti­do­tum. Nie został wpusz­czo­ny, ponie­waż nie zgo­dził się na zdję­cie spor­to­wej kurt­ki, w któ­rej miał atra­py rąk. Zabo­la­ło go to, tym bar­dziej że lokal chwa­lił się wów­czas na swo­jej stro­nie inter­ne­to­wej, że jest przy­ja­zny oso­bom niepełnosprawnym.

Wła­ści­cie­le restau­ra­cji, wyja­śnia­jąc moty­wy postę­po­wa­nia swo­ich pra­cow­ni­ków, tłu­ma­czy­li, że ochro­nia­rze nie wpu­ści­li pana Kmie­ci­ka z powo­du nie­wła­ści­we­go stro­ju, a nie nie­peł­no­spraw­no­ści gościa. Miał on bowiem na sobie spodnie i kurt­kę moro, a tak­że woj­sko­we buty. Łatwo się domy­śleć, że była to jedy­nie wymów­ka, a nie fak­tycz­ny powód nie­wpusz­cze­nia go do restauracji.

– Popro­si­li­śmy, żeby zadzwo­nio­no do wła­ści­cie­li, ale usły­sze­li­śmy, że nie moż­na ich nie­po­ko­ić w nie­dzie­lę. Było ok. 21.30. W koń­cu ochro­niarz stwier­dził, że może­my wejść, jeśli mąż ścią­gnie kurt­kę, ale mamy usiąść w kącie, żeby nie pło­szyć gości w restau­ra­cji – rela­cjo­no­wa­ła Moni­ka Kmie­cik. – Powie­dzia­łam, że rów­nie dobrze mógł­by posa­dzić nas koło toa­le­ty, a to, co pro­po­nu­je, jest poni­ża­ją­ce i przy­kre. Fakt złe­go trak­to­wa­nia tam gości z nie­peł­no­spraw­no­ścią jest pora­ża­ją­cy – doda­ła.
Osta­tecz­nie pań­stwo Kmie­ci­ko­wie zre­zy­gno­wa­li z kon­cer­tu, nie chcie­li bowiem czuć się dyskryminowani.

Ile takich sytu­acji się wyda­rzy­ło i wciąż wyda­rza? Ilu nie­peł­no­spraw­nych doświad­czy­ło dys­kry­mi­na­cji, upo­ko­rze­nia i poni­że­nia? Zapew­ne wie­lu z nich, czu­jąc ogrom­ny wstyd z powo­du tego, co ich spo­tka­ło, nie poin­for­mo­wa­ło o tym niko­go i nie doma­ga­ło się zadośćuczynienia.

Te smut­ne, bole­sne doświad­cze­nia wie­lu z nas są nie­zna­ne, choć bynaj­mniej nie są rzad­ko­ścią. Chcia­ło­by się ocze­ki­wać wię­cej empa­tii i zro­zu­mie­nia dla sytu­acji osób nie­spraw­nych, któ­re w cywi­li­zo­wa­nym spo­łe­czeń­stwie, za jakie chce­my ucho­dzić, przy­naj­mniej teo­re­tycz­nie, mają takie same pra­wa, jak ci, któ­rym się wyda­je, że wiecz­nie będą pięk­ni, mło­dzi i boga­ci. A prze­cież los bywa cza­sem zło­śli­wy, mści­wy, nie­spra­wie­dli­wy i nieprzewidywalny.

Redak­cja